Cykl
na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKA VS FILM”
Cześć
wszystkim. W ramach kolejnego odcinka analitycznego cyklu „Książka
vs film” wybierzemy się tym razem na tytułowe „WICHROWE
WZGÓRZA” by odszukać różnice między książką Emily Brontë,
a filmem Petera Kosminsky’ego z 1992 roku. Zaczynamy.
OGÓLNY
ZARYS FABUŁY
Przełom
XVIII i XIX wieku. Earnshaw, właściciel majątku Wuthering Heights
(tytułowe Wichrowe Wzgórza), przywozi do domu bezdomnego,
cygańskiego chłopca, którego znalazł na ulicach Liverpoolu i
nakazuje własnym dzieciom traktować go jak brata. Pomiędzy
przybyszem a małą Cathy rodzi się więź tak silna, że z czasem
przestają się liczyć nie tylko z konwenansami, ale i z ludźmi,
wśród których żyją. Namiętność Heathcliffa i Catherine obnaża
mroczną stronę ludzkiej natury, okazuje się mściwa,
wszechogarniająca i dzika jak wrzosowiska Yorkshire.
RÓŻNICE
MIĘDZY KSIĄŻKĄ, A FILMEM
Zacznijmy
od podstawowej różnicy dzielącej książkę od praktycznie każdej
realizowanej dotąd adaptacji: „Wichrowe Wzgórza” w żadnym
wypadku nie są romantyczną historią miłosną. Z kolei postać
Heathcliffa bynajmniej nie przypomina tragiczno-romantycznego
bohatera, którego uczucie do wybranki serca nigdy nie może być
zrealizowane. Powieść Emily
Brontë to w najlepszy wypadku „gotycki romans”, powieść o
toksycznej relacji dwojga ludzi, z kolei postać Heathcliffa w
powieści uchodzi za jedną z najbardziej antypatycznych męskich
postaci w literaturze.
DZIECIŃSTWO
HEATHCLIFFA I CATHY
Film
zaczyna się od dodanego przez adaptatorów prologu, w którym Emily
Brontë (w którą, co ciekawe, wciela się irlandzka piosenkarka
Sinead O’Connor) przybywa do zrujnowanej od wielu lat posiadłości
Thrushcross Grange znajdującej się nieopodal tytułowych Wuthering
Heights, by snuć tu „jedną ze swoich historii”. Adaptatorzy
popełniają tutaj gafę biograficzną, gdyż prawdziwa Brontë prócz
„Wichrowych Wzgórz” nie napisała żadnej powieści, w
przeciwieństwie do jej sióstr: Anne (która napisała tylko dwie
książki, w tym „Agnes Grey”) i Charlotte (która napisała ich
„najwięcej”, bo aż cztery, w tym „Dziwne losy Jane Eyre”,
przy czym ta ostatnia - „Profesor” - została wydana po jej
śmierci, w 1857 roku).
W
dalszej części filmu cofamy się do początków XIX wieku, kiedy to
do Thrushcross Grange przybywa z kolei dzierżawca, Lockwood, w
celach zawarcia interesów z właścicielem posiadłości,
Heathcliffem. Pobyt Lockwooda w powieści jest bardziej rozbudowany
niż w filmie, bliżej też poznajemy Heathcliffa, który jawi się w
książce jako dość oschły człowiek. Niemniej oschła jest też
żona Heathcliffa, Catherine Linton. Zgadza się również
znalezienie przez Lockwooda podpisów wyrytych na parapecie okna w
jednej z sypialni: „Catherine Earnshaw”, „Catherine Heathcliff”
i „Catherine Linton”. Przełomem w życiu Lockwooda okazuje się
ujrzenie widma kobiety, które okazuje się łudząco podobne do
Catherine Linton, jednak o ile w filmie historię Heathcliffa i Cathy
opowiada mu Catherine Linton, o tyle w książce opowiada mu o tym
świadkini tamtych wydarzeń, gospodyni Ellen Dean.
Tak w książce jak i w filmie Heathcliff, co warte zaznaczenia: potomek
Cyganów, zostaje przywieziony z ulic Liverpoolu przez ojca
Catherine, pana Earnshawa, stając się momentalnie jego oczkiem w
głowie. Z tego też powodu Heathcliff od najmłodszych lat staje się
obiektem zazdrości ze strony brata Cathy, Hindleya (do filmu dodano
scenę, w której chłopak z pogardą nakazuje Heathcliffowi spać w
oborze), a zarazem nawiązuje się między nim, a Cathy nić
sympatii, której Hindley nie jest w stanie zdzierżyć. Film
poświęca bardzo mało czasu na rozbudowę ich relacji tak przed jak
i po śmierci pana Earnshawa, a trzeba wiedzieć, że oboje wymykali
się m.in. do Thrushcross Grange, w którym po jednym z poźniejszych
wypadów Cathy pozostała aż do Bożego Narodzenia. W filmie
skrótowo wspomniano o samej śmierci pana Earnshawa, tymczasem w
książce mamy bardzo dramatyczny, szczegółowy, opis odkrycia przez
młodziutką Cathy, że jej tata niezauważenie przez nikogo umarł.
DOROSŁE
ŻYCIE HEATHCLIFFA I CATHY
Zarówno
w książce jak i w filmie dochodzi do ponownego spotkania Cathy i
Heathcliffa, jednak ich relacja ulega diametralnej zmianie. Przez ten
czas spędzony przez Cathy w Thrushcross Grange, Heathcliff stał się
nagle oschły i nieczuły, wręcz posądza Cathy o to że zacznie z
niego drwić. Jest to efekt traktowania przez Hindleya, który
przejął majątek Earnshawów. Ich relacja ochładza się dodatkowo
po tym jak Cathy poślubia Edgara Lintona, co z kolei jest efektem
zazdrości ze strony Hindleya. Książka poświęca pobytowi Cathy w
Thrushcross Grange więcej czasu niż adaptacja, poza tym - z uwagi
na zmianę narratora opowiadającego historię Cathy i Heathcliffa -
pominięto scenę rozmowy skruszonego Heathcliffa z Ellen Dean na
temat Cathy. Zresztą, w książce nie przynosi żadnego skutku, bo
niedługo potem wybucha między Heathcliffem, a Cathy kłótnia
dotycząca Hindleya (która w adaptacji też została pominięta), w
wyniku której Heathcliff opuszcza Thrushcross Grange, a Cathy wraz z
Edgarem Lintonem przenosi się tam. W filmie Heathcliff opuszcza
Thrushcross Grange z innych powodów, jednak po krótkim okresie
szczęścia, powraca by ponownie spotkać się z Cathy. Jednak próba
nawiązania kontaktu z dawną miłością kończą się
niepowodzeniem, a Heathcliff - ponownie skłócony z Cathy - opuszcza
Thrushcross Grange.
Mijają
lata, Cathy spodziewa się dziecka. W jakiś czas potem, tak w
książce jak i w filmie, do Thrushcross Grange przybywa już dorosły
Hareton, który na miejscu zastaje Ellen Dean, choć w filmie nie
zostało uściślone że służącą, która spotyka chłopaka jest
właśnie Ellen Dean. Wyjawia, że przysłał go Heathcliff, jego
własny ojciec, który przybywa do Thrushcross Grange następnego
dnia. Jego ponowne starania o łaskę u Cathy znów spełzają na
niczym, tym bardziej że bezskutecznie przystawia się do Izabeli,
siostry Edgara. Gdy Cathy oskarża go o mszczenie się na niej,
Heathcliff przyznaje że nie tyle na niej się mści, co na
wszystkich jej bliskich. Cathy bezskutecznie wyprasza go z
rezydencji, co potem odbija się na jej relacji z Edgarem, co jednak
w filmie zostało pominięte, tak jak późniejsza niezgoda między
Cathy, a Edgarem. W filmie kłótnię z Heathcliffem Cathy przypłaca
chorobą, podczas gdy w książce bohaterka zapada na zdrowiu na
skutek kłótni z Edgarem. To, co się dzieje wokół tego wątku, w
filmie zostało mocno skrócone i kończy się śmiercią Cathy.
Bohaterka umiera w czasie porodu swej córki, której Edgar nadaje
imię Catherine, na cześć zmarłej żony.
HEATHCLIFF
I CATHERINE LINTON
Od
śmierci Cathy mija dwanaście lat, co w filmie nie zostało
uściślone (pojawia się tylko informacja, że „minęło kilka
lat”). Co więcej, w adaptacji nie pokazano dzieciństwa Catherine
Linton, zamiast tego córka Cathy jest już dojrzałą,
osiemnastoletnią dziewczyną, łudząco podobną do matki (wciela
się w nią, zresztą, Juliette Binoche, która wcześniej grała
Cathy). Co najwyżej zaznaczono, że Heathcliff jest świadomy iż
duch Cathy będzie go prześladował do końca jego dni. Wracając do
filmowej Catherine Linton, z powodu uderzającego podobieństwa do
matki, wpada w oko Hearchliffowi, który postanawia owinąć ją
wokół palca i zeswatać z Haretonem, który jest jedocześnie jej
kuzynem. W powieści przygarnia ją gdy jest jeszcze dzieckiem.
Wątek
ten został w filmie bardzo uproszczony, w którym zrezygnowano z
dzieciństwa Catherine Linton w Wichrowych Wzgórzach, zagarniętych
przez Heathcliffa dla siebie po śmierci Lindleya (tu, akurat,
pojawia się podobieństwo między książką, a filmem), a która
chowała się wraz z Haretonem, co w powieści staje się lustrzanym
odbiciem relacji Heathcliffa z Cathy. Pominięto również bardzo
toksyczną relację Heathcliffa z Izabelą, która finalnie odchodzi
od męża i osiedla się w Londynie, gdzie rodzi syna, Lintona,
dziecko słabe i chorowite. Uproszczono również scenę, w której
Catherine Linton poznaje obu swoich kuzynów: Haretona i Lintona jr.;
w filmie poznaje tylko Haretona.
Punktem
zwrotnym w życiu Catherine Linton jest smierć Edgara, który umiera
na skutek trawionej go choroby. Po jego śmierci zapada decyzja, by
dziewczyna pozostała w Thrushcross Grange, na co kategorycznie nie
chce się zgodzić Heathcliff. Po pertraktacjach zmienia jednak
zdanie i na prośbę - nie żądanie Catherine - opuszcza Thrushcross
Grange, zabierając jednak ze sobą portret Cathy, co zgadza się
zarówno w książce jak i w filmie. Spotyka się to z ostrym
sprzeciwem Ellen - w filmie: Catherine - czym jednak Heathcliff
zupełnie się nie przejmuje. Podstępem przekonuje Catherine by
poprzez przywiezienie portretu wróciła z nim na Wuthering Heights,
co Catherine - ku przerażeniu Ellen - robi. Później jeszcze
dowiadujemy się o bardzo chłodnych relacjach Heathcliffa z
Catherine Linton i na tym opowieść Ellen Dean dobiega końca.
Film
pomija dalsze perypetie Lockwooda, który decyduje się wyjechać z
Wuthering Heights, po czym wraca osiem miesięcy później, aby
zapłacić czynsz. Ellen Dean, obecnie gospodyni w Wuthering Heights,
opowiada mu co w tym czasie się działo i to akurat w filmie zostało
uwzględnione. Cathy i Hareton wybaczyli sobie i zapalali do siebie
miłością, co doprowadziło do konfrontacji z Heathcliffem. Hareton
zarzucił mu bezprawne odebranie im obu posiadłości. Przytłoczony,
podupadający na zdrowiu i coraz bardziej zafascynowany śmiercią
Catherine, Heathcliff unikał młodej pary, mówiąc, że nie może
znieść widoku oczu Catherine, którymi oboje patrzyli na niego. W
końcu przestał jeść, a kilka dni później (tak jak w filmie)
został znaleziony martwy w dawnym pokoju Catherine.
Hareton
odzyskał Wichrowe Wzgórza, a Cathy uczy go czytać. Planują ślub
i przeprowadzkę do Thrushcross Grange, którego jest teraz
niekwestionowaną właścicielką, podczas gdy Joseph zostaje, aby
opiekować się Wuthering Heights. Z czasem miejscowi zaczynają
opowiadać, że widzieli duchy Catherine Earnshaw i Heathcliffa razem
na wrzosowiskach. Lockwood poszukuje grobów Catherine Earnshaw,
Edgara Lintona i Heathcliffa, położonych obok siebie, i jest
przekonany, że wszyscy trzej w końcu zaznali spokoju. W filmie, z
kolei, te same groby odnajduje sama Emily Brontë snując te same
przypuszczenia, że wszyscy tam pochowani zaznali spokoju.
To
była moja analiza powieści Emily Brontë „Wichrowe Wzgórza” i
filmu Petera Kosminsky’ego. Co o niej sądzicie? Piszcie swoje
wrażenia w komentarzach, a my widzimy się za dwa tygodnie z nowym
omówieniem. Cześć.