Cykl
na blogu „CultureZone”: „BOHATEROWIE POPKULTURY”
Cześć
wszystkim. Zapraszam na drugi tegoroczny odcinek niedzielnego cyklu,
w którym przybliżam sylwetki najbardziej znanych postaci
wywodzących się z literatury, filmów, seriali i gier. Dziś, w
ramach „tygodnia z siostrami Bronte”, tym razem przedstawię
jedną z ikonicznych przezeń powołanych bohaterek. I nie, nie
chodzi mi o Catherine Earnshaw, lecz o tytułową bohaterkę
„Dziwnych losów Jane Eyre”. Zaczynamy.
twórca:
Charlotte Bronte
odtwórczynie:
Irma Taylor [„Jane Eyre”, 1910; reż. Theodor Marston (chociaż
podaje się
też
Barry`ego O`Neila i Lloyda B. Carletona]
Alice
Brady [„Kobieta i żona”, 1918; reż. Edward Jose]
Virginia
Bruce [„Jane Eyre”, 1934; reż. Christy Cabanne]
Daphne
Slater [„Jane Eyre”, 1956; serial BBC]
Ann
Bell [„Jane Eyre”, 1963; serial BBC]
Susannah
York [„Jane Eyre”, 1970; reż. Delbert Mann; także jako serial]
Marta
Vančurova [„Jana Eyrová”, 1972; serial czechosłowacki]
Mariana
Cisneros [„Ardiente secreto”, 1978; meksykańska telenowela]
Zelah
Clarke [„Jane Eyre”, 1983; serial BBC]
Charlotte
Gainsbourg [„Jane Eyre”, 1996; reż. Franco Zeffirelli]
Samantha
Morton [„Jane Eyre”, 1997; reż. Robert Young, film
telewizyjny]
Ruth
Wilson [„Jane Eyre”, 2006; serial BBC]
Mia
Wasikowska [„Jane Eyre”, 2011; reż. Cary Fukunaga]
GENEZA
POSTACI. HISTORIA POWSTANIA.
Istnieje
teoria według której Charlotte Brontë stworzyła Jane Eyre jako
sposób na pogodzenie się z elementami własnego życia”. Według
wszystkich relacji, „życie domowe Brontë było trudne”.
Oczywiste jest, że znaczna część biedy i niesprawiedliwości
społecznej (szczególnie wobec kobiet), które są powszechne w
powieści, była również częścią życia Charlotte Brontë. Mówi
się, że szkoła Jane, Lowood, jest oparta na Szkole Córek
Duchownych w Cowan
Bridge, gdzie
zmarły dwie siostry Brontë: Maria
i
Elizabeth. Brontë oświadczyła: „Pokażę ci bohaterkę tak
prostą i małą jak ja” w odniesieniu do stworzenia Jane Eyre.
Wpływ
na powstanie postaci Jane Eyre i poświęconej jej powieści, miała
także ówczesna sytuacja kobiet. Powieść powstała w epoce
wiktoriańskiej i motywy wywodzące się z tamtego okresu są
obecne w całej powieści, w tym idea anioła w
domu, standard
idealnej kobiety i różne miejsca, w których toczy
się historia. Złożona rola kobiety w społeczeństwie
wiktoriańskim jest podkreślona przez eksplorację przez Brontë
odpowiednich konwencji relacji płciowych w połączeniu z klasą
ekonomiczną, małżeństwem i statusem społecznym. Ten obraz
wiktoriańskiej Anglii jest podważany przez przedstawienie przez
Bronte związku Eyre z Rochesterem, jako związku, który nie jest
motywowany skalkulowanym zobowiązaniem do osiągnięcia pożądanego
statusu społecznego, ale raczej autonomicznym wyborem kobiety, by
wyjść za mąż z miłości.
CHARAKTERYSTYKA
Jane
Eyre jest opisywana jako pospolita, o elfim wyglądzie. Jane mówi o
sobie, że jest „biedna, nieznana, nijaka i mała”. Pan Rochester
kiedyś pochwalił „piwne oczy i piwne włosy”. Jane, ale ona
informuje czytelnika, że pan Rochester się mylił, ponieważ jej
oczy nie są piwne, a wręcz przeciwnie – zielone.
Po
premierze książki pojawiły się teorie, według których „Jane
Eyre” jako
odbicie tego, jak Charlotte
Brontë postrzega siebie: jako osobę pozbawioną blasku i
niezrozumianą. Inni krytycy się z tym nie zgadzają i uważają, że
autorka
całkowicie odcina się od książki, tworząc fikcyjną
autobiografię. Wyjaśniają, że właśnie z
tego powodu
Charlotte
Brontë postanowiła
nadać książce tytuł „Jane Eyre: An Autobiography”.
W
JAKICH PRODUKCJACH SIĘ POJAWIA?
Nie
sposób zliczyć, ile powstało adaptacji powieści Charlotte Brontë
(w samym okresie kina niemego powstało aż siedem adaptacji
książki). Sprawę utrudniają powstałe w okresie kina dźwiękowego
adaptacje serialowe i wariacje na temat powieści zrealizowane poza
Wielką Brytanią). Z tego powodu wymienię tu tylko te
najważniejsze.
Spośród
siedmiu niemych adaptacji, na szczególną uwagę zasługują dwa
filmy. W pierwszej
adaptacji
z 1910 roku w tytułowej roli wystąpiła Irma Taylor. Choć nieznane
są personalia scenarzysty, za reżysera uważa się Theodora
Marstona, choć niektórzy twierdzą, że faktycznymi reżyserami był
albo Barry
O`Neil, albo
Lloyd B. Carleton. Powstały
osiem lat potem film „Kobieta
i żona”
w reżyserii Edwarda Jose uchodzi za pierwszą wariację na temat
powieści Charlotte Brontë.
Pierwsza
dźwiękowa adaptacja powieści
Charlotte Brontë
powstała
dopiero w 1934 roku. Film „Jane
Eyre”
nakręciła Christy Cabanne, a w tytułowej roli wystąpiła Virginia
Bruce. Blisko dwie dekady później powstała pierwsza
serialowa adaptacja
powieści Charlotte
Brontë
z
Daphne Slater w głównej roli. Zarówno ta, jak i kolejne (np.
wersja
z 1963 roku,
z Ann Bell) serialowe adaptacje to produkcje telewizji BBC.
Ciekawie
za to wypada dekada lat 70. Pomijając kolejną brytyjską adaptację
serialową – tym razem z
1970 roku i z Susannah York w tytułowej roli
(zrealizowanej także jako film
telewizyjny)
– kolejne adaptacje były bardziej wariacjami realizowanymi poza
granicami Wielkiej Brytanii. W 1972 roku powstała adaptacja
czechosłowacka (pt. „Jana
Eyrová”)
z
Martą
Vančurovą
w tytułowej roli. Jeszcze ciekawsza była wersja powstała zaledwie
sześć lat potem: jako meksykańska telenowela pt. „Ardiente
secreto”
z Marianą
Cisneros w
głównej roli. W 1983 roku, z kolei, powstała kolejna serialowa
adaptacja
z prawdziwego zdarzenia, tym razem z Zelah
Clarke w
głównej roli.
Na
przełomie lat 90 i 2000 powstały kolejne klasyczne adaptacje. W
1996
r. po książkę Charlotte Brontë
sięgnął
mistrz włoskiego kina, Franco Zeffirelli święcący triumfy jako
adaptator dramatów Szekspira („Romeo i Julia”, „Hamlet”), a
w swojej adaptacji
do roli głównej wybrał Charlotte Gainsbourgh. Zaledwie
rok potem powstała kolejna adaptacja, tym razem zrealizowana jako
film
telewizyjny
i z Samanthą Morton w tytułowej roli. W 2006 roku powstała kolejna
serialowa
adaptacja,
tym razem z Ruth Wilson w głównej roli, a w 2011 roku: film
Cary`ego Fukunagi z
Mią Wasikowską w roli Jane Eyre.