Cykl na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKOSPEKTYWA”

Cześć wszystkim. W kolejnym odcinku „Książkospektywy” powrócimy do literatury XIX-wiecznej, ale tym razem sięgniemy po serię teoretycznie niezwiązanych ze sobą utworów, które ukształtowały gatunek powieści historyczno-przygodowej: „WAVERLEY NOVELS” sir Waltera Scotta. Zaczynamy.

KILKA SŁÓW O SERII

Tzw „Waverley Novels” („Powieści Waverleya”) należą do długiej książkowej serii pióra Waltera Scotta pisanej w latach 1814-1831. Ich nazwa wzięła się stąd, że Scott na początku ich wydawania nie przyznawał się do autorstwa (o ile pierwsza z nich pt. „Waverley” została opublikowana anonimowo, o tyle kolejne sygnowano sformułowaniem „powieści autora Waverleya”). Do ich autorstwa Scott przyznał się dopiero w 1827 roku, po wydaniu „Woodstock” z 1826 roku.

Co ciekawe, nic nie wskazywało na to, by Walter Scott – dotąd odnoszący sukcesy jako poeta i autor poematów – wykazał się na polu powieściopisarskim. Był tak bardzo nieprzekonany, że właśnie to skłoniło go do publikowania ich anonimowo. W 1813 roku niepowodzenie jego ostatniego poematu „Rokeby” i rosnące potrzeby finansowe związane z kłopotami pieniężnymi jego przyjaciela i wydawcy, skłoniły pisarza do poszukiwania innych źródeł dochodu.

Odnaleziony przypadkiem wiosną 1814 roku brulion rozpoczętego przed laty dzieła zajął go na tyle, że w czerwcu miał już gotową powieść z dziejów pogranicza angielsko-szkockiego, której dał tytuł „Waverley”. Jej akcja rozgrywa się w 1745 podczas powstania jakobickiego. Powieść, raz za razem przerywana, co też tłumaczyłoby niepewność autora na polu powieściowym, została finalnie wydana w lipcu 1814 roku u Constable’a w Edynburgu i Logmana w Londynie.

Wszystkie utwory opublikowano w 48-tomowej serii zawierającej przedmowy oraz ostatnie poprawki Scotta, ale ukończonej po jego śmierci. Seria ta wywarła wpływ na pokolenia pisarzy i przyniosła Scottowi reputację twórcy gatunku powieści historycznej.

OMÓWIENIE TOMÓW

Seria składa się z kilku podcykli, w skład których wchodzą powieści rozgrywające się w czasie istotnych dla Szkocji (i nie tylko) wydarzeń historycznych. Główny podcykl, od którego wzięła się nazwa całej serii, składa się z trzech utworów: „Waverley, albo lat temu sześćdziesiąt” (1814), „Guy Mannering, czyli Astrolog” (1815) i „Antykwariusz” (1816). Ich akcja osadzona jest w latach 1745-1794.

W tym samym roku, co „Antykwariusza”, Walter Scott wydał dwie pierwsze powieści wchodzące w skład podcyklu „Opowieści mojego gospodarza”. Do tego podcyklu należą „Czarny karzeł” oraz „Szkoccy purytanie”. Akcję tych książek autor umieścił w czasach wcześniejszych niż w przypadku „Powieści Waverleya”, a mianowicie: 1679-1707. Rok potem, w 1817 r. opublikowano kolejną „powieść Waverleya”, która najbardziej rozsławiła Scotta: „Rob Roya” osadzonego w okresie powstania szkockiego z l. 1715-1716, a w 1818 roku następną „opowieść mojego gospodarza”: powieść „Więzienie w Edynburgu”. Rok 1819 przynosi trzy następne powieści Scotta, jedną należącą do „powieści Waverleya” („Ivanhoe”, dzięki której autor znów stał się sławny) oraz dwie „opowieści mojego gospodarza”: „Narzeczoną z Lammermoor” i „Legendę z Montrose”, która do 1831 r. pozostawała ostatnią książką należącą do podcyklu „Opowieści mojego gospodarza”.

W 1820 r. Walter Scott wydał dwie powieści należące do trzeciego podcyklu „powieści Waverleya” zatytułowanego ogólnie „powieści benedyktyńskie”. Jak sama nazwa podcyklu wskazuje, ich tematyka dotyczyła zakonników benedyktyńskich. Tytuły obu powieści to „Klasztor” i „Opat”; ta druga była bezpośrednią kontynuacją poprzedniej, co było ewenementem w twórczości Scotta. Akcja obu powieści była osadzona w XVI-wiecznej Szkocji i obracała się wokół postaci Marii Stuart, która – co ciekawe – miała pojawić się już w pierwszej z tych dwóch powieści.

W 1821 roku Walter Scott powrócił do podcyklu „powieści Waverleya” i do 1829 roku skupiał się wyłącznie na nim, przy czym prowadził ciekawy płodozmian: w jednym roku wydawał kilka powieści, a w następnym: tylko jedną. I tak w 1821 r. opublikował powieści „Kenilworth” i „Pirat”, w 1822: „Przygody Nigela”, a w 1823: „Pielgrzyma Peak”, „Kwintyna Durwarda” oraz „Źródła świętego Ronana”. W 1824 r. Scott opublikował nigdy w Polsce niewydaną książkę „Redgauntlet”, rok potem: „Narzeczoną” i „Talizman”, a w 1826: wspomniany „Woodstock”. W latach 1828-1829 wyszły trzy ostatnie „powieści Waverleya”: „Kroniki Canongate”, „Piękne dziewcze z Perth” (obie z 1828 roku) oraz „Annę z Gerstein”.

Na rok przed śmiercią Scott wrócił do podcyklu „Opowieści mojego dziadka” i w jego ramach opublikował dwie książki: „Hrabiego Roberta z Paryża” oraz „Niebezpieczny zamek”.

PODSUMOWANIE

Walter Scott przyczynił się do rozwoju XIX-wiecznej odmiany powieści historyczno-przygodowej, dając podwaliny takim późniejszym autorom jak (wspomniany wcześniej na moim blogu) Alexandre Dumas czy, u nas, Henryk Sienkiewicz piszący swoją słynną „Trylogię” z zamiarem „dla pokrzepienia serc”. Miarą powodzenia Waltera Scotta jako powieściopisarza niech będą liczne adaptacje jego utworów, choć w przeważającej liczbie dosyć odbiegające od literackich pierwowzorów. Oprócz tego autor wprowadził też na salony nowy gatunek literacki, jakim był „romans historyczny”; wbrew określeniu, nie sprowadzający się do książek z wątkiem miłosnym (choć i tego w nich nie brakowało), ale będący nieco wyidealizowanym obrazem wydarzeń historycznych.

link: https://en.wikipedia.org/wiki/Waverley_novels

Cykl na blogu „CultureZone”: „W MUZYCZNĄ PODRÓŻ W CZASIE”

Cześć wszystkim. Zapraszam was na podróż do lat 2000, w których omówimy trzecią, najbardziej znaną, płytę w dorobku piosenkarza Juanesa pt. „MI SANGRE”. Zaczynamy.

HISTORIA ALBUMU

W momencie pracy nad albumem „Mi Sangre” (dosł. „Moja krew”), Juanes był znaną w rodzinnych stronach osobą w świecie muzycznym. Jego drugi album, „Un dia normal”, stał się najchętniej kupowanym krążkiem w 2002 roku.

W 2003 roku piosenkarz wydał swoją pierwszą płytę DVD zatytułowaną „El Diario de Juanes”, zawierającą teledyski do singli z pierwszego i drugiego albumu. W listopadzie tego samego roku piosenkarz po raz pierwszy udał się do Brazylii, aby promować nowy utwór, który miał ukazać się na arenie międzynarodowej w następnym miesiącu.

W 2004 roku Juanes w końcu wydał album, który miał stać się jego międzynarodowym bestsellerem, „Mi Sangre”. Juanes zdecydował się połączyć pop, rock i ballady, jednak włączył też inne brzmienia latynoamerykańskie, zwłaszcza z Kolumbii, skąd pochodzi. Przede wszystkim jednak piosenki zawarte na krążku mówią zarówno o miłości, jak i o wojnie, ale zawsze podtrzymują przesłanie nadziei, które Juanes przekazuje w swoich tekstach.

UTWORY PROMUJĄCE

Płytę promowało siedem singli wydanych na przełomie 2004-2006 roku. Jako pierwszy światło dzienne ujrzał singiel „Nada valgo sin tu amor” [nr 5] wydany 31 sierpnia 2004 roku. Jeszcze w tym samym roku słuchacze mięli okazję zapoznać się z drugim singlem promującym: „Volverte a ver” [nr 11].

Przełom nastąpił 25 stycznia 2005 roku, kiedy premierę miał singiel „La camisa negra” [nr 4], odnosząc sukces przede wszystkim w krajach europejskich. Po nim premierę miał singiel „Para tu amor” [nr 2] napisany specjalnie dla żony, a następnie „Lo que me gusta a mí” [nr 8] i, wydany 10 sierpnia 2006 roku, „Rosario Tijeras” [nr 9] skomponowany jako utwór promujący kolumbijsko-meksykański film zrealizowany w rodzinnym mieście Juanesa, Medellin. 

W 2006 roku odbyła się również premiera ostatniego promującego album singla, „No Siento Penas” [nr 6]

PREMIERA I SUKCES

Album odniósł sukces, podobnie jak „Un día normal” (2002), sprzedając się w ponad 4 milionach egzemplarzy na całym świecie, ugruntowując Juanesa jako latynoskiego artystę cieszącego się międzynarodowym uznaniem. Album odniósł ogromny sukces w Stanach Zjednoczonych. 23 stycznia 2006 roku uzyskał status ośmiokrotnej platynowej płyty przyznany przez RIAA (w klasyfikacji latynoamerykańskiej oznacza to sprzedaż 200 000 egzemplarzy platynowych płyt, podczas gdy standardowa platynowa płyta wymaga sprzedaży 1 000 000 egzemplarzy).

W 2005 r. ukazała się edycja „Tour Edition”. Album doczekał się też edycji koncertowej. To specjalne wznowienie albumu „Mi Sangre” jest limitowane do 150 000 egzemplarzy. Wewnątrz trzystronicowej wkładki znajdują się dwie rozkładane książeczki: z tekstami piosenek oraz rozkładana książeczka z pełnymi opisami aktualnej wersji, wraz z licznymi cytatami prasowymi.

W 2019 roku ukazała się specjalna edycja płyty winylowej zatytułowana „Special 15th Anniversary Edition”. Składa się ona z dwóch płyt, każda po 3 utwory na stronie i zawiera 12 utworów z oryginalnego wydania.

link: https://www.youtube.com/playlist?list=PLk83Uk_KUSScjY-Ws8dZKkpIwdburwGZz

Cykl na blogu „CultureZone”: „ALEJA GWIAZD POPKULTURY”

CHARLOTTE, EMILY I ANNE BRONTË : SIOSTRY Z HAWORTH

Cześć wszystkim. Już w przyszły piątek na ekrany kin wchodzi najnowsza adaptacja powieści Emily Brontë „Wichrowe Wzgórza”, która już wzbudza ogromne emocje tak pod względem castingu jak i nastroju opowieści. Z tej okazji przybliżę sylwetkę aż trzech sióstr Brontë wychowanych w majątku Haworth. Zaczynamy.

MŁODOŚĆ SIÓSTR

Najstarszą z sióstr Brontë była Charlotte, urodzona w 1816 r. W 1824 r. spędziła osiem miesięcy w szkole dla córek duchownych w Cowan Bridge (wzorowanej na Instytucie Lowood w „Jane Eyre”), następnie dwa lata jako uczennica (1831–1832) i trzy lata jako nauczycielka (1835–1838) w Roe Head School w Dewsbury, gdzie zawarła przyjaźń z Ellen Nussey i Mary Taylor, z którymi korespondowała. Planując założenie własnej szkoły w Haworth, Charlotte i Anne udały się w 1842 r. do Brukseli, aby poprawić swój francuski. Charlotte spędziła dwa lata w internacie Zoë Héger, częściowo jako uczennica, a częściowo jako nauczycielka języka angielskiego. Pomysł założenia własnej szkoły upadł, gdy nie udało im się znaleźć wystarczającej liczby uczniów.

Do tej samej szkoły co Charlotte, na pół roku, trafiła również jako sześciolatka Emily urodzona w 1818 r. Przez dziewięć miesięcy uczyła się wraz z Charlotte na pensji Madame Héger w Brukseli. Miała uzdolnienia muzyczne, grała na pianinie. Jedyną płatną pracą, której się podjęła, było nauczanie w Law Hill School niedaleko Halifax w 1838 r. Trwało to tylko sześć miesięcy. Emily preferowała Haworth; nie stroniła od zajęć domowych, dużo czasu spędzała w kuchni w towarzystwie służącej Tabithy Aykroyd.

Najmłodsza z trzech sióstr Brontë, Anne, była z kolei fizycznie krucha, przez większość życia cierpiała na astmę. Jej formalne wykształcenie to, tak jak w przypadku Charlotte i Emily, dwa lata spędzone w Roe Head School niedaleko, gdzie jedną z nauczycielek była Charlotte. Anne Brontë pracowała jako guwernantka w dwóch zamożnych domach wiejskich: u Inghamów w Blake Hall, niedaleko Mirfield (1839) i u Robinsonów w Thorp Green, niedaleko Yorku (od maja 1840 do czerwca 1845). W tomiku „Poems by Currer”, Ellis and Acton Bell (1846) znalazło się 21 jej wierszy napisanych po roku 1840, przeważnie w Thorp Green.

KARIERA SIÓSTR

Na początku 1846 r. Charlotte namówiła siostry do opublikowania tomu ich poezji. Znalazło się w nim 19 jej wierszy, napisanych głównie w czasie, gdy była nauczycielką w Roe Head. Same sfinansowały wydanie tomu, opublikowanego przez Aylott & Jones. Na naleganie Emily, siostry używały męskich pseudonimów. Tom „Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell” otrzymał przychylne, a w niektórych przypadkach nawet entuzjastyczne recenzje, ale nie odniósł sukcesu komercyjnego.

Niezrażone brakiem sukcesu swojej poezji, siostry wysłały do wydawców pisane w międzyczasie powieści. Prestiżowe wydawnictwo Smith, Elder & Co. entuzjastycznie przyjęło „DZIWNE LOSY JANE EYRE” Charlotte Brontë, które odniosło ogromny sukces czyniąc z autorki gwiazdę w kręgach literackich.

Nieco odmiennie wyglądała twórczość Emily Brontë. Pisała dla własnej przyjemności, nie myśląc o publikowaniu. Pozwoliła jednak Charlotte na zamieszczenie 21 swoich wierszy we wspomnianym wcześniej tomiku wszystkich trzech sióstr. Jej jedyna powieść, „WICHROWE WZGÓRZA”, została opublikowana (częściowo na jej koszt) przez wydawnictwo Thomasa Cautleya Newby w grudniu 1847 roku (razem z „AGNES GREY” napisaną przez Anne oraz „Dziwnymi losami Jane Eyre” pióra Charlotte). Zmarła rok potem, w 1848 roku.

STYL

Każda z sióstr Brontë pozostawiła po sobie bardzo mało powieści. Mimo że każda z nich skupiała się na innym aspekcie, wszystkie wplatały do swoich książek elementy łączące romantyczną pasję z realizmem psychologicznym. Ich twórczość charakteryzuje się intensywnymi emocjami, mrocznym klimatem wrzosowisk (szczególnie w przypadku Emily), analizą pozycji kobiet oraz silnymi, niezależnymi bohaterkami. Ich powieści nierzadko wchodzą w sfery skomplikowanej psychiki ludzkiej. Tym samym odstawały od sielankowej twórczości Jane Austen, często klasyfikowanej jako komedie romantyczne. A mimo to, w świadomości wielu czytelników - szczególnie czytelniczek - wszystkie trzy siostry zapisały się jako autorki poczytnych, XIX-wiecznych, romansów.

OSTATNIE LATA ŻYCIA SIÓSTR

W tym samym roku, w którym zmarła Emily, swoją ostatnią książkę wydała Anne. Była to „LOKATORKA WILDFELL HALL”. Zmarła w 1849 r., w tym samym roku, w którym Charlotte opublikowała powieść „SHIRLEY”. Charlotte przeżyła obie siostry, pisała dalej, publikując w 1853 roku swoją kolejną powieść „VILLETTE”. Zmarła 1855 r.

Czwarta powieść Charlotte Brontë, początkowo odrzucony „Profesor”, została wydana pośmiertnie w 1857 roku. W tym samym roku ukazała się biografia Charlotte, „Życie Charlotte Brontë”, napisana przez znaną pisarkę i jej przyjaciółkę, Elizabeth Gaskell.

Za co warto docenić twórczość sióstr Brontë? Za zupełnie odmienne podejście do literatury kobiecej w XIX wieku. Żadna z sióstr nie idealizowała relacji miłosnych, jak to robiła m.in. Jane Austen, i stawiały na melodramatyczność. Tak oto każda z nich starała się wywrzeć wpływ na XIX-wieczną literaturę pisaną przez kobiety, które dotąd były postrzegane jako frywolne czytadła dla pań z wyższych sfer. Co, biorąc pod uwagę poczytność ich utworów, każdej z nich udało się to w stu procentach.

link (Charlotte): https://lubimyczytac.pl/autor/13282/charlotte-bronte

link (Emily): https://lubimyczytac.pl/autor/24634/emily-jane-bronte

link (Anne): https://lubimyczytac.pl/autor/17330/anne-bronte

Cykl na blogu „CultureZone”: „NUTKA NOSTALGII”

Cześć wszystkim. Prosto z muzycznego i roztańczonego Ekwadoru wyruszymy w podróż do dowolnego miejsca świata. Jechać będziemy „szybkim samochodem”, a czas umili nam Tracy Chapman ze swoim wielkim przebojem „FAST CAR”. No to gaz do dechy.

HISTORIA UTWORU

„Fast Car” to piosenka amerykańskiej piosenkarki i autorki tekstów Tracy Chapman, wydana jako jej debiutancki singiel 6 kwietnia 1988 roku nakładem wytwórni Elektra Records.Był to główny singiel z jej debiutanckiego albumu z 1988 roku, zatytułowanego po prostu „Tracy Chapman”.

Utwór zyskał popularność dopiero po występie Chapman w czasie koncertu dla uczczenia 70 rocznicy urodzin Nelsona Mandeli. Koncert odbył się na stadionie Wembley i zgromadził 74 000 widzów, a w telewizji oglądało go kilkaset milionów widzów na całym świecie. 24-letnia, do tej pory stosunkowo nieznana, Chapman początkowo wykonała zestaw trzech utworów. Kiedy supergwiazda, Stevie Wonder, nie mógł wystąpić z powodu problemów technicznych, zastąpiła go i zagrała dwa utwory: najpierw „Fast Car”, a następnie „Across the Lines”. Od tego występu zaczęła się międzynarodowa sława Tracy Chapman.

ANALIZA

Nad problematyką utworu głowiło się wielu krytyków muzycznych. Według Chrisa Gerarda piszącego na łamach „Metro Weekly”, „Fast Car” opowiada historię pracującej kobiety, która próbuje uciec z kręgu ubóstwa, w rytm „porywającego folk rocka”.

A co na to sama Tracy Chapman? W wywiadzie z 2010 roku piosenkarka wyjaśniła, że piosenka nie jest „bezpośrednio autobiograficzna”, ale raczej „bardzo ogólnie przedstawia świat, jaki widziała, dorastając w Cleveland w stanie Ohio, wywodząc się z klasy robotniczej”.

„Wychowywałam się z samotną matką, po prostu obserwowałam ludzi, będąc w społeczności ludzi, którzy zmagali się z trudnościami. Wszyscy więc po prostu – jeden ciężko pracował, drugi miał nadzieję, że będzie lepiej. Po części wszystko, co ktoś pisze, jest autobiograficzne, ale piosenki są takie bezpośrednio, a większość z nich nie, a „Szybki samochód” nie był bezpośrednio autobiograficzny. Nigdy nie miałam „Szybkiego samochodu”, to po prostu historia o parze, o tym, jak próbują ułożyć sobie życie i jak stawiają czoła wyzwaniom”.

PREMIERA I SUKCES

„Fast Car” stał się murowanym hitem w dorobku Tracy Chapman. Singiel otrzymał w 1989 r. trzy nominacje do Grammy w czasie 31 edycji gali wręczania nagród muzycznych: „Płyta Roku”, „Piosenka Roku”, „Najlepszy Żeński Występ Popowy”; spośród tych trzech kategorii, „Fast Car” wygrał w tej ostatniej. Otrzymał też nominację do nagrody MTV Video Music Award w kategorii Najlepszy Żeński Teledysk.

Od czasu wydania oryginału Chapman, utwór odniósł sukces w dwóch elektronicznych wersjach tanecznych szwedzkiego DJ-a Tobtoka i brytyjskiego DJ-a Jonasa Blue, a także w coverze country amerykańskiego piosenkarza Luke`a Combsa.

https://youtu.be/Fr7oYjnt3bM?si=UzPpQ8deAL73WcRf

Wersja Combsa zajęła pierwsze miejsce na listach przebojów „Billboard Hot Country Songs” i „Country Airplay” w 2023 roku, a Chapman zdobyła nagrodę Country Music Association Award w kategorii „Piosenka Roku”, stając się pierwszą czarnoskórą osobą, która otrzymała tę nagrodę.

link: https://youtu.be/AIOAlaACuv4?si=JN2ZEUGBBGPo613D

TŁUMACZENIE

Tracy Chapman

„SZYBKI SAMOCHÓD”

tytuł oryg. „Fast Car”

Ty masz szybki samochód,
Ja chcę bilet gdziekolwiek.
Może zawarlibyśmy układ,
Może razem gdzieś dotrzemy.

Każde miejsce jest lepsze
Zaczynając od zera, nie mam nic do stracenia.
Może coś osiągniemy,
Ja sama nie mam nic do udowodnienia.

Ty masz szybki samochód,
Ja mam plan, jak nas stąd wydostać.
Pracowałam w sklepie spożywczym,
Udało mi się zaoszczędzić trochę pieniędzy.
Nie będziemy musieli jechać zbyt daleko,
Po prostu „przekrocz granicę i wjedź do miasta”.
Ty i ja możemy razem znaleźć pracę,
Wreszcie rozumiem, co to znaczy żyć.

Widzisz, mój staruszek ma problem:
Żyje z butelką, tak to już jest.
Mówi, że jego ciało jest za stare do pracy,
Ja mu na to, że jego ciało jest za młode, by wyglądać jak jego.
Moja mama odeszła i go zostawiła,
Chciała od życia więcej, niż mógł dać.
Powiedziałam, że ktoś musi się nim zaopiekować,
Więc rzuciłam szkołę i tak zrobiłam.

Ty masz szybki samochód, lecz
Czy jest wystarczająco szybki, żebyśmy mogli odlecieć?
Musimy podjąć decyzję:
Wyjeżdżamy dziś wieczorem albo żyjemy i umieramy właśnie tak.

Więc pamiętam, jak jechaliśmy twoim samochodem -
Prędkość tak duża, że czułam się jak pijana.
Światła miasta rozciągały się przed nami,
A twoje ramię było przyjemnie owinięte wokół mojego.
I ja-ja czułam, że tu pasuję,
Ja-ja czułam, że mogę być kimś, być kimś, być kimś.

Ty masz szybki samochód
I jeździmy na przejażdżki, żeby się rozerwać.
Nadal nie masz pracy,
A ja pracuję w markecie jako kasjerka.
Wiem, że będzie lepiej:
Znajdziesz pracę, a ja awans.
Wyprowadzimy się z domu dziecka,
Kupimy duży dom i zamieszkamy na przedmieściach.

Więc pamiętam, jak jechaliśmy twoim samochodem
Prędkość tak duża, że czułam się jak pijana.
Światła miasta rozciągały się przed nami,
A twoje ramię było przyjemnie owinięte wokół mojego.
I ja-ja czułam, że tu pasuję,
Ja-ja czułam, że mogę być kimś, być kimś, być kimś.

Ty masz szybki samochód,
Ja mam pracę, która opłaca wszystkie nasze rachunki.
Spędzasz dużo czasu na piciu w barze:
Widzisz więcej znajomych niż swoje dzieci,
Zawsze liczyłem na coś lepszego.
Myślałam, że może razem znajdziemy to.
Nie mam planów, nigdzie się nie wybieram,
Więc weź swój szybki samochód i jedź dalej.

Więc pamiętam, jak jechaliśmy twoim samochodem -
Prędkość tak duża, że czułam się jak pijana.
Światła miasta rozciągały się przed nami,
A twoje ramię było przyjemnie owinięte wokół mojego.
I ja-ja czułam, że tu pasuję,
Ja-ja czułam, że mogę być kimś, być kimś, być kimś.

Ty masz szybki samochód, lecz
Czy jest wystarczająco szybki, żebyśmy mogli odlecieć?
Musimy podjąć decyzję:
Wyjeżdżamy dziś wieczorem albo żyjemy i umieramy właśnie tak.

Pozostając w takim stanie…?