Cykl na blogu „CultureZone”: „BOHATEROWIE POPKULTURY”

Cześć wszystkim. Zapraszam na drugi tegoroczny odcinek niedzielnego cyklu, w którym przybliżam sylwetki najbardziej znanych postaci wywodzących się z literatury, filmów, seriali i gier. Dziś, w ramach „tygodnia z siostrami Bronte”, tym razem przedstawię jedną z ikonicznych przezeń powołanych bohaterek. I nie, nie chodzi mi o Catherine Earnshaw, lecz o tytułową bohaterkę „Dziwnych losów Jane Eyre”. Zaczynamy.

twórca: Charlotte Bronte

odtwórczynie: Irma Taylor [„Jane Eyre”, 1910; reż. Theodor Marston (chociaż podaje się

                        też Barry`ego O`Neila i Lloyda B. Carletona]

                        Alice Brady [„Kobieta i żona”, 1918; reż. Edward Jose]

                        Virginia Bruce [„Jane Eyre”, 1934; reż. Christy Cabanne]

                        Daphne Slater [„Jane Eyre”, 1956; serial BBC]

                        Ann Bell [„Jane Eyre”, 1963; serial BBC]

                       Susannah York [„Jane Eyre”, 1970; reż. Delbert Mann; także jako serial]

                       Marta Vančurova [„Jana Eyrová”, 1972; serial czechosłowacki]

                       Mariana Cisneros [„Ardiente secreto”, 1978; meksykańska telenowela]

                       Zelah Clarke [„Jane Eyre”, 1983; serial BBC]

                       Charlotte Gainsbourg [„Jane Eyre”, 1996; reż. Franco Zeffirelli]

                      Samantha Morton [„Jane Eyre”, 1997; reż. Robert Young, film telewizyjny]

                      Ruth Wilson [„Jane Eyre”, 2006; serial BBC]

                      Mia Wasikowska [„Jane Eyre”, 2011; reż. Cary Fukunaga]

GENEZA POSTACI. HISTORIA POWSTANIA.

Istnieje teoria według której Charlotte Brontë stworzyła Jane Eyre jako sposób na pogodzenie się z elementami własnego życia”. Według wszystkich relacji, „życie domowe Brontë było trudne”. Oczywiste jest, że znaczna część biedy i niesprawiedliwości społecznej (szczególnie wobec kobiet), które są powszechne w powieści, była również częścią życia Charlotte Brontë. Mówi się, że szkoła Jane, Lowood, jest oparta na Szkole Córek Duchownych w Cowan Bridge, gdzie zmarły dwie siostry Brontë: Maria i Elizabeth. Brontë oświadczyła: „Pokażę ci bohaterkę tak prostą i małą jak ja” w odniesieniu do stworzenia Jane Eyre.

Wpływ na powstanie postaci Jane Eyre i poświęconej jej powieści, miała także ówczesna sytuacja kobiet. Powieść powstała w epoce wiktoriańskiej i motywy wywodzące się z tamtego okresu są obecne w całej powieści, w tym idea anioła w domu, standard idealnej kobiety i różne miejsca, w których toczy się historia. Złożona rola kobiety w społeczeństwie wiktoriańskim jest podkreślona przez eksplorację przez Brontë odpowiednich konwencji relacji płciowych w połączeniu z klasą ekonomiczną, małżeństwem i statusem społecznym. Ten obraz wiktoriańskiej Anglii jest podważany przez przedstawienie przez Bronte związku Eyre z Rochesterem, jako związku, który nie jest motywowany skalkulowanym zobowiązaniem do osiągnięcia pożądanego statusu społecznego, ale raczej autonomicznym wyborem kobiety, by wyjść za mąż z miłości.

CHARAKTERYSTYKA

Jane Eyre jest opisywana jako pospolita, o elfim wyglądzie. Jane mówi o sobie, że jest „biedna, nieznana, nijaka i mała”. Pan Rochester kiedyś pochwalił „piwne oczy i piwne włosy”. Jane, ale ona informuje czytelnika, że pan Rochester się mylił, ponieważ jej oczy nie są piwne, a wręcz przeciwnie – zielone.

Po premierze książki pojawiły się teorie, według których „Jane Eyre” jako odbicie tego, jak Charlotte Brontë postrzega siebie: jako osobę pozbawioną blasku i niezrozumianą. Inni krytycy się z tym nie zgadzają i uważają, że autorka całkowicie odcina się od książki, tworząc fikcyjną autobiografię. Wyjaśniają, że właśnie z tego powodu Charlotte Brontë postanowiła nadać książce tytuł „Jane Eyre: An Autobiography”.

W JAKICH PRODUKCJACH SIĘ POJAWIA?

Nie sposób zliczyć, ile powstało adaptacji powieści Charlotte Brontë (w samym okresie kina niemego powstało aż siedem adaptacji książki). Sprawę utrudniają powstałe w okresie kina dźwiękowego adaptacje serialowe i wariacje na temat powieści zrealizowane poza Wielką Brytanią). Z tego powodu wymienię tu tylko te najważniejsze.

Spośród siedmiu niemych adaptacji, na szczególną uwagę zasługują dwa filmy. W pierwszej adaptacji z 1910 roku w tytułowej roli wystąpiła Irma Taylor. Choć nieznane są personalia scenarzysty, za reżysera uważa się Theodora Marstona, choć niektórzy twierdzą, że faktycznymi reżyserami był albo Barry O`Neil, albo Lloyd B. Carleton. Powstały osiem lat potem film „Kobieta i żona” w reżyserii Edwarda Jose uchodzi za pierwszą wariację na temat powieści Charlotte Brontë.

Pierwsza dźwiękowa adaptacja powieści Charlotte Brontë powstała dopiero w 1934 roku. Film „Jane Eyre” nakręciła Christy Cabanne, a w tytułowej roli wystąpiła Virginia Bruce. Blisko dwie dekady później powstała pierwsza serialowa adaptacja powieści Charlotte Brontë z Daphne Slater w głównej roli. Zarówno ta, jak i kolejne (np. wersja z 1963 roku, z Ann Bell) serialowe adaptacje to produkcje telewizji BBC.

Ciekawie za to wypada dekada lat 70. Pomijając kolejną brytyjską adaptację serialową – tym razem z 1970 roku i z Susannah York w tytułowej roli (zrealizowanej także jako film telewizyjny) – kolejne adaptacje były bardziej wariacjami realizowanymi poza granicami Wielkiej Brytanii. W 1972 roku powstała adaptacja czechosłowacka (pt. „Jana Eyrová”) z Martą Vančurovą w tytułowej roli. Jeszcze ciekawsza była wersja powstała zaledwie sześć lat potem: jako meksykańska telenowela pt. „Ardiente secreto” z Marianą Cisneros w głównej roli. W 1983 roku, z kolei, powstała kolejna serialowa adaptacja z prawdziwego zdarzenia, tym razem z Zelah Clarke w głównej roli.

Na przełomie lat 90 i 2000 powstały kolejne klasyczne adaptacje. W 1996 r. po książkę Charlotte Brontë sięgnął mistrz włoskiego kina, Franco Zeffirelli święcący triumfy jako adaptator dramatów Szekspira („Romeo i Julia”, „Hamlet”), a w swojej adaptacji do roli głównej wybrał Charlotte Gainsbourgh. Zaledwie rok potem powstała kolejna adaptacja, tym razem zrealizowana jako film telewizyjny i z Samanthą Morton w tytułowej roli. W 2006 roku powstała kolejna serialowa adaptacja, tym razem z Ruth Wilson w głównej roli, a w 2011 roku: film Cary`ego Fukunagi z Mią Wasikowską w roli Jane Eyre.