Cykl na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKA VS FILM”

Cześć wszystkim. W ramach kolejnego odcinka analitycznego cyklu „Książka vs film” wybierzemy się tym razem na tytułowe „WICHROWE WZGÓRZA” by odszukać różnice między książką Emily Brontë, a filmem Petera Kosminsky’ego z 1992 roku. Zaczynamy.

OGÓLNY ZARYS FABUŁY

Przełom XVIII i XIX wieku. Earnshaw, właściciel majątku Wuthering Heights (tytułowe Wichrowe Wzgórza), przywozi do domu bezdomnego, cygańskiego chłopca, którego znalazł na ulicach Liverpoolu i nakazuje własnym dzieciom traktować go jak brata. Pomiędzy przybyszem a małą Cathy rodzi się więź tak silna, że z czasem przestają się liczyć nie tylko z konwenansami, ale i z ludźmi, wśród których żyją. Namiętność Heathcliffa i Catherine obnaża mroczną stronę ludzkiej natury, okazuje się mściwa, wszechogarniająca i dzika jak wrzosowiska Yorkshire.

RÓŻNICE MIĘDZY KSIĄŻKĄ, A FILMEM

Zacznijmy od podstawowej różnicy dzielącej książkę od praktycznie każdej realizowanej dotąd adaptacji: „Wichrowe Wzgórza” w żadnym wypadku nie są romantyczną historią miłosną. Z kolei postać Heathcliffa bynajmniej nie przypomina tragiczno-romantycznego bohatera, którego uczucie do wybranki serca nigdy nie może być zrealizowane. Powieść Emily Brontë to w najlepszy wypadku „gotycki romans”, powieść o toksycznej relacji dwojga ludzi, z kolei postać Heathcliffa w powieści uchodzi za jedną z najbardziej antypatycznych męskich postaci w literaturze.

DZIECIŃSTWO HEATHCLIFFA I CATHY

Film zaczyna się od dodanego przez adaptatorów prologu, w którym Emily Brontë (w którą, co ciekawe, wciela się irlandzka piosenkarka Sinead O’Connor) przybywa do zrujnowanej od wielu lat posiadłości Thrushcross Grange znajdującej się nieopodal tytułowych Wuthering Heights, by snuć tu „jedną ze swoich historii”. Adaptatorzy popełniają tutaj gafę biograficzną, gdyż prawdziwa Brontë prócz „Wichrowych Wzgórz” nie napisała żadnej powieści, w przeciwieństwie do jej sióstr: Anne (która napisała tylko dwie książki, w tym „Agnes Grey”) i Charlotte (która napisała ich „najwięcej”, bo aż cztery, w tym „Dziwne losy Jane Eyre”, przy czym ta ostatnia - „Profesor” - została wydana po jej śmierci, w 1857 roku). 

W dalszej części filmu cofamy się do początków XIX wieku, kiedy to do Thrushcross Grange przybywa z kolei dzierżawca, Lockwood, w celach zawarcia interesów z właścicielem posiadłości, Heathcliffem. Pobyt Lockwooda w powieści jest bardziej rozbudowany niż w filmie, bliżej też poznajemy Heathcliffa, który jawi się w książce jako dość oschły człowiek. Niemniej oschła jest też żona Heathcliffa, Catherine Linton. Zgadza się również znalezienie przez Lockwooda podpisów wyrytych na parapecie okna w jednej z sypialni: „Catherine Earnshaw”, „Catherine Heathcliff” i „Catherine Linton”. Przełomem w życiu Lockwooda okazuje się ujrzenie widma kobiety, które okazuje się łudząco podobne do Catherine Linton, jednak o ile w filmie historię Heathcliffa i Cathy opowiada mu Catherine Linton, o tyle w książce opowiada mu o tym świadkini tamtych wydarzeń, gospodyni Ellen Dean.

Tak w książce jak i w filmie Heathcliff, co warte zaznaczenia: potomek Cyganów, zostaje przywieziony z ulic Liverpoolu przez ojca Catherine, pana Earnshawa, stając się momentalnie jego oczkiem w głowie. Z tego też powodu Heathcliff od najmłodszych lat staje się obiektem zazdrości ze strony brata Cathy, Hindleya (do filmu dodano scenę, w której chłopak z pogardą nakazuje Heathcliffowi spać w oborze), a zarazem nawiązuje się między nim, a Cathy nić sympatii, której Hindley nie jest w stanie zdzierżyć. Film poświęca bardzo mało czasu na rozbudowę ich relacji tak przed jak i po śmierci pana Earnshawa, a trzeba wiedzieć, że oboje wymykali się m.in. do Thrushcross Grange, w którym po jednym z poźniejszych wypadów Cathy pozostała aż do Bożego Narodzenia. W filmie skrótowo wspomniano o samej śmierci pana Earnshawa, tymczasem w książce mamy bardzo dramatyczny, szczegółowy, opis odkrycia przez młodziutką Cathy, że jej tata niezauważenie przez nikogo umarł.

DOROSŁE ŻYCIE HEATHCLIFFA I CATHY

Zarówno w książce jak i w filmie dochodzi do ponownego spotkania Cathy i Heathcliffa, jednak ich relacja ulega diametralnej zmianie. Przez ten czas spędzony przez Cathy w Thrushcross Grange, Heathcliff stał się nagle oschły i nieczuły, wręcz posądza Cathy o to że zacznie z niego drwić. Jest to efekt traktowania przez Hindleya, który przejął majątek Earnshawów. Ich relacja ochładza się dodatkowo po tym jak Cathy poślubia Edgara Lintona, co z kolei jest efektem zazdrości ze strony Hindleya. Książka poświęca pobytowi Cathy w Thrushcross Grange więcej czasu niż adaptacja, poza tym - z uwagi na zmianę narratora opowiadającego historię Cathy i Heathcliffa - pominięto scenę rozmowy skruszonego Heathcliffa z Ellen Dean na temat Cathy. Zresztą, w książce nie przynosi żadnego skutku, bo niedługo potem wybucha między Heathcliffem, a Cathy kłótnia dotycząca Hindleya (która w adaptacji też została pominięta), w wyniku której Heathcliff opuszcza Thrushcross Grange, a Cathy wraz z Edgarem Lintonem przenosi się tam. W filmie Heathcliff opuszcza Thrushcross Grange z innych powodów, jednak po krótkim okresie szczęścia, powraca by ponownie spotkać się z Cathy. Jednak próba nawiązania kontaktu z dawną miłością kończą się niepowodzeniem, a Heathcliff - ponownie skłócony z Cathy - opuszcza Thrushcross Grange.

Mijają lata, Cathy spodziewa się dziecka. W jakiś czas potem, tak w książce jak i w filmie, do Thrushcross Grange przybywa już dorosły Hareton, który na miejscu zastaje Ellen Dean, choć w filmie nie zostało uściślone że służącą, która spotyka chłopaka jest właśnie Ellen Dean. Wyjawia, że przysłał go Heathcliff, jego własny ojciec, który przybywa do Thrushcross Grange następnego dnia. Jego ponowne starania o łaskę u Cathy znów spełzają na niczym, tym bardziej że bezskutecznie przystawia się do Izabeli, siostry Edgara. Gdy Cathy oskarża go o mszczenie się na niej, Heathcliff przyznaje że nie tyle na niej się mści, co na wszystkich jej bliskich. Cathy bezskutecznie wyprasza go z rezydencji, co potem odbija się na jej relacji z Edgarem, co jednak w filmie zostało pominięte, tak jak późniejsza niezgoda między Cathy, a Edgarem. W filmie kłótnię z Heathcliffem Cathy przypłaca chorobą, podczas gdy w książce bohaterka zapada na zdrowiu na skutek kłótni z Edgarem. To, co się dzieje wokół tego wątku, w filmie zostało mocno skrócone i kończy się śmiercią Cathy. Bohaterka umiera w czasie porodu swej córki, której Edgar nadaje imię Catherine, na cześć zmarłej żony.

HEATHCLIFF I CATHERINE LINTON

Od śmierci Cathy mija dwanaście lat, co w filmie nie zostało uściślone (pojawia się tylko informacja, że „minęło kilka lat”). Co więcej, w adaptacji nie pokazano dzieciństwa Catherine Linton, zamiast tego córka Cathy jest już dojrzałą, osiemnastoletnią dziewczyną, łudząco podobną do matki (wciela się w nią, zresztą, Juliette Binoche, która wcześniej grała Cathy). Co najwyżej zaznaczono, że Heathcliff jest świadomy iż duch Cathy będzie go prześladował do końca jego dni. Wracając do filmowej Catherine Linton, z powodu uderzającego podobieństwa do matki, wpada w oko Hearchliffowi, który postanawia owinąć ją wokół palca i zeswatać z Haretonem, który jest jedocześnie jej kuzynem. W powieści przygarnia ją gdy jest jeszcze dzieckiem. 

Wątek ten został w filmie bardzo uproszczony, w którym zrezygnowano z dzieciństwa Catherine Linton w Wichrowych Wzgórzach, zagarniętych przez Heathcliffa dla siebie po śmierci Lindleya (tu, akurat, pojawia się podobieństwo między książką, a filmem), a która chowała się wraz z Haretonem, co w powieści staje się lustrzanym odbiciem relacji Heathcliffa z Cathy. Pominięto również bardzo toksyczną relację Heathcliffa z Izabelą, która finalnie odchodzi od męża i osiedla się w Londynie, gdzie rodzi syna, Lintona, dziecko słabe i chorowite. Uproszczono również scenę, w której Catherine Linton poznaje obu swoich kuzynów: Haretona i Lintona jr.; w filmie poznaje tylko Haretona.

Punktem zwrotnym w życiu Catherine Linton jest smierć Edgara, który umiera na skutek trawionej go choroby. Po jego śmierci zapada decyzja, by dziewczyna pozostała w Thrushcross Grange, na co kategorycznie nie chce się zgodzić Heathcliff. Po pertraktacjach zmienia jednak zdanie i na prośbę - nie żądanie Catherine - opuszcza Thrushcross Grange, zabierając jednak ze sobą portret Cathy, co zgadza się zarówno w książce jak i w filmie. Spotyka się to z ostrym sprzeciwem Ellen - w filmie: Catherine - czym jednak Heathcliff zupełnie się nie przejmuje. Podstępem przekonuje Catherine by poprzez przywiezienie portretu wróciła z nim na Wuthering Heights, co Catherine - ku przerażeniu Ellen - robi. Później jeszcze dowiadujemy się o bardzo chłodnych relacjach Heathcliffa z Catherine Linton i na tym opowieść Ellen Dean dobiega końca.

Film pomija dalsze perypetie Lockwooda, który decyduje się wyjechać z Wuthering Heights, po czym wraca osiem miesięcy później, aby zapłacić czynsz. Ellen Dean, obecnie gospodyni w Wuthering Heights, opowiada mu co w tym czasie się działo i to akurat w filmie zostało uwzględnione. Cathy i Hareton wybaczyli sobie i zapalali do siebie miłością, co doprowadziło do konfrontacji z Heathcliffem. Hareton zarzucił mu bezprawne odebranie im obu posiadłości. Przytłoczony, podupadający na zdrowiu i coraz bardziej zafascynowany śmiercią Catherine, Heathcliff unikał młodej pary, mówiąc, że nie może znieść widoku oczu Catherine, którymi oboje patrzyli na niego. W końcu przestał jeść, a kilka dni później (tak jak w filmie) został znaleziony martwy w dawnym pokoju Catherine.

Hareton odzyskał Wichrowe Wzgórza, a Cathy uczy go czytać. Planują ślub i przeprowadzkę do Thrushcross Grange, którego jest teraz niekwestionowaną właścicielką, podczas gdy Joseph zostaje, aby opiekować się Wuthering Heights. Z czasem miejscowi zaczynają opowiadać, że widzieli duchy Catherine Earnshaw i Heathcliffa razem na wrzosowiskach. Lockwood poszukuje grobów Catherine Earnshaw, Edgara Lintona i Heathcliffa, położonych obok siebie, i jest przekonany, że wszyscy trzej w końcu zaznali spokoju. W filmie, z kolei, te same groby odnajduje sama Emily Brontë snując te same przypuszczenia, że wszyscy tam pochowani zaznali spokoju.

To była moja analiza powieści Emily Brontë „Wichrowe Wzgórza” i filmu Petera Kosminsky’ego. Co o niej sądzicie? Piszcie swoje wrażenia w komentarzach, a my widzimy się za dwa tygodnie z nowym omówieniem. Cześć.