Cykl na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKA VS FILM”

Cześć wszystkim. W drugim odcinku cyklu „Książka vs film” AD 2026 udamy się tym razem do zakładu psychiatrycznego, by przypomnieć pewnemu weteranowi wojennemu jego młodość oraz to, że wbrew przekonaniom, nie jest żadnym ptakiem. Porównamy ze sobą powieść „PTASIEK” Williama Whartona i adaptację Alana Parkera. Zaczynamy.

OGÓLNY ZARYS FABUŁY

Opowieść o przyjaźni i marzeniach, o miłości i wojnie, o szaleństwie i pięknie. Jest historią młodego i wrażliwego człowieka, byłego weterana wojennego, któremu obsesyjna miłość do ptaków umożliwia ucieczkę od ponurej rzeczywistości. 

RÓŻNICE MIĘDZY KSIĄŻKĄ, A FILMEM

MARZENIA O LATANIU

Podobnie jak w książce, przyjaciel tytułowego bohatera, Al, zostaje przywieziony ze szpitala w Dix w celu przemówienia do Ptaśka. Powoli stara się mu przywrócić pamięć, przypominając mu o wybranych wydarzeniach z ich wspólnie spędzonego życia, na przykład gra w baseball tuż przed płotem rodziców Ptaśka lub ich niechęć do zainteresowania syna ptakami, co skutkuje przymusową rozbiórką gołębnika. W filmie nie wymieniono jednak wszystkich wspomnień. Zabrakło choćby wzmianki o rodzinie Greenwoodów, którzy kradli rowery nastolatkom, oraz o wspinaczce na drabinie sznurkowej. Za to pojawia się epizod z nożem, który został zabrany młodszemu bratu Ala po czym sprzedany. Al znajduje nastolatka który kupił skradziony nóż i z początku bierze go za złodzieja. Pojawia się też wzmianka o szukaniu „skarbu”, która zarówno w książce, jak i w filmie ma miejsce po rozbiórce gołębnika, podobnie jak akcja przy zbiorniku w trakcie której po raz pierwszy okazuje się, że Ptasiek uważa siebie za ptaka (podczas zaskakiwania ze zbiornika wmawia sobie i Alowi, że wzbije się w powietrze, po czym skacze).

Początkowe dysputy z Ptaśkiem przerywa pracownik psychiatryka, który prowadził Ala. Bohater dowiaduje się od niego, że Ptasiek jest karmiony, ponieważ sam nie umie jeść. W filmie zajmuje się tym jednak pielęgniarka, a w książce: pielęgniarz. Film pomija następujące potem spotkanie Ala z zarządzającym psychiatrykiem majorem Weissem, choć pokazano jak Al codziennie przychodził do celi Ptaśka.

W dalszej części książki czytelnik dowiaduje się o codziennych wypadach Ala i Ptaśka na miasto, ale w filmie nic o tym nie ma. Za to adaptatorzy zachowali scenę nieudanej podwójnej randki obu chłopaków z dziewczynami. Nieudanej szczególnie dla Ptaśka, który okazuje się całkowicie mało kontaktowy w stosunku do swojej dziewczyny. Zaraz po tym wydarzeniu obaj bohaterowie zostają zatrzymani przez policję pod zarzutem kradzieży samochodu. Wychodzą za kaucją spłaconą przez ojca Ala i dowiadują się, że to on zgłosił kradzież, w efekcie czego w domu Columbatów wybucha sprzeczka między panem Columbato, a Ptaśkiem. W ramach dalszego przypominania, Al przytacza kolejne wspólnie wspomnienie, tym razem związane z pracą w hyclu i wyłapywaniem bezpańskich psów. Film bardzo wiernie odzwierciedla ten epizod. Z początku praca wydaje się bezproblemowa. Szybko jednak wychodzi na jaw, że psy są zawożone do magazynu na obój koni, by przerobić je na karmę. Dodatkowo sprawę komplikuje fakt, że wśród złapanych psów jest czworonóg jednego z sąsiadów Columbato i Ptaśka.

Jedyna różnica w tych wątkach między książką, a filmem jest taka, że w książce do awantury z panem Columbato dochodzi po nieudanej pracy w hyclu, a w filmie: przed. Film pomija również wątek jeżdżenia na łyżwach po strumieniu. Al i Ptasiek spędzili tak czas z powodu zamknięcia szkoły na skutek awarii wody w rurociągach. Nie ma też kolejnego wspomnienia przytaczanego Ptaśkowi - kradzieży roweru. 

ODRYWANIE SIĘ OD RZECZYWISTOŚCI

Dalej w filmie pojawia się wątek, który w książce opowiedziany jest z punktu widzenia Ptaśka, z tą różnicą że. Otóż tytułowy bohater buduje nowy gołębnik w swoim pokoju i kupuje dwa kanarki.  Różnica jest taka, że Ptasiek w książce konstruuje przy okazji maszynę latającą, co w filmie zostało pokazane nieco wcześniej. Nadaje samicy imię Perta, a samcowi Alfonso dla upamiętnienia swojego przyjaciela. Po powrocie do szkoły spotyka koleżankę z klasy, Doris Robinson, a Al namawia go, by zaprosił ją na randkę. Sam bal maturalny w książce pojawia się później niż w filmie. 

W czasie pracy nad nowym gołębnikiem pogłębia się fascynacja Ptaśka ptakami. Do tego stopnia, że krytycznie odnosi się do piersi kobiet jako kompletnie niepotrzebnych. W filmie te dywagacje pojawiają się między Ptaśkiem, a Alem.  

Na balu maturalnym Ptasiek tańczy bez entuzjazmu z Doris, pozostawiając ją zdezorientowaną i upokorzoną. Następnie Doris odwozi go w ustronne miejsce, gdzie Ptasiek łagodnie odrzuca jej zaloty. Ptasiek wraca do domu, do swojej sypialni i kładzie się nago w gołębniku (w książce: ubrany w piżamę w łóżku). W stanie półprzytomności wyraża chęć śmierci i odrodzenia się jako ptak. Wyobraża sobie, że lata jak ptak po swoim pokoju, domu i na zewnątrz, po okolicy.

TRAUMA WOJENNA

Po ukończeniu szkoły Al zaciąga się do wojska, a Ptasiek zostaje powołany do armii Stanów Zjednoczonych. Podczas wojny w Wietnamie (w książce: w czasie II wojny światowej) Ptasiek trafia do szpitala psychiatrycznego po miesiącu zaginięcia. Retrospekcja ujawnia, że ​​był jedynym ocalałym z katastrofy helikoptera. Al trafia do szpitala w tym samym ośrodku. I tu zaczyna się tak książka Whartona jak i film Parkera.

Końcówka historii zgadza się w połowie tak w książce jak i w filmie. Al wpada na pomysł użycia piłek do bejsbola ukrywanych przez matkę Ptaśka, jednak gdy te zostają przywiezione, nie dają żadnego efektu. Al przyjmuje to z frustracją i podejrzewa, że ​​Ptasiek udaje szaleństwo, by ukryć się przed światem, i mówi przyjacielowi, że on również chce się ukryć z powodu własnych obrażeń. Ptasiek niespodziewanie odpowiada Alowi, że jest „pełen g…na” (w książce Ptasiek zdaje się reagować na Ala przez wpatrywanie się w niego). W książce fortel z piłkami przynosi oczekiwane skutki i w tym momencie książka się kończy.

Wcześniej jeszcze w książce otrzymujemy z dawna oczekiwaną rozmowę Ala z Ptaśkiem, w której tytułowy bohater zwierza się ze swojej traumy i marzeń o byciu takiem. Film oferuje bardziej „hollywoodzkie” zakończenie: gdy fortel z piłkami nie przynosi skutku i Al ma zostać wyproszony, dochodzi do awantury i bijatyki z sanitariuszami. Po Al zabiera Ptaśka na dach szpitala. Podczas gdy Al barykaduje wejście na dach, Ptasiek rzuca się na półkę, unosi ręce i zeskakuje z dachu, jakby miał zaraz odlecieć. Myśląc, że Ptasiek zginął albo odniósł poważne obrażenia, Al biegnie na półkę, ale znajduje Ptaśka na innym poziomie dachu, całkowicie zdrowego. Ptasiek wpatruje się pytająco na Ala i pyta się „No co?”.

To była moja analiza powieści Williama Whartona „Ptasiek” i adaptacji Alana Parkera. Co o niej sądzicie? Piszcie swoje wrażenia w komentarzach, a my widzimy się za dwa tygodnie z nowym omówieniem. Cześć.