Cześć wszystkim. Wielu autorów pisząc swoje książki, chciało przekazać swoim czytelnikom jakieś wartości, niezależnie od ich wieku. Często w tym celu sięgało po metafory, alegorie lub inne symbole, tworząc w ten sposób POWIEŚCI-PARABOLE. W historii literatury zdarzało się wiele takich przykładów, a ja znalazłem dla was osiem najbardziej rzucających się w oczy. Zaczynamy.
8, „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego
Zaczynamy od powieści paraboli, która tylko pozornie przywodzi na myśl książkę młodzieżową. Tak naprawdę najsłynniejsze dzieło Antoine’a de Saint-Exupéry’ego stanowi sztandarowy przykład powieści paraboli. W natłoku sytuacji autor przekazuje uniwersalne prawidła ludzkiej egzystencji i postawy wobec życia. Ogromną rolę odgrywają tutaj symbole i alegorie (np. róża, czy lis). Aż nie chce się wierzyć, że dla niektórych książka przekazuje banalne wartości na poziomie… Paolo Cohelo. Każdy element świata przedstawionego w „Małym Księciu” ma przecież podwójne dno.
O parabolicznym charakterze wybranych powieści świadczą choćby brak dokładnej daty, w której rozgrywają się opisywane zdarzenia. Przykład mamy w „Dżumie” Camusa.
7, „Dżuma” Alberta Camusa
O czasie akcji powieści Camusa wiemy tylko, że rozgrywa się w „roku 194…” (można więc śmiało założyć, że są to lata 40). Choć wydaje się, że stanowi to nawiązanie do XIX-wiecznej literatury (w takim „Frankensteinie” Mary Shelley, albo „Cierpieniach młodego Wertera” Goethego czas akcji też nie jest sprecyzowany), w rzeczywistości świadczy o jednej z podstawowych cech powieści-parabol: przedstawione postacie i wydarzenia nie są ważne ze względu na swe cechy jednostkowe, ale obrazują pewne uniwersalne prawdy dotyczące egzystencji ludzkiej, historii czy świata.
Wśród wielu autorów specjalizujących się w powieściach parabolach warty uwagi jest chociażby Thomas Mann. Przykładem parabolicznej powieści jego autorstwa jest „Doktor Faustus”.
6, „Doktor Faustus” Thomasa Manna
Jeśli „Buddenbrookowie” stanowią parabolę młodzieńczych lat Manna, to „Doktor Faustus” - tak jak późniejsze arcydzieło Michaiła Bułhakowa „Mistrz i Małgorzata” - odwołuje się do dramatu Johanna Wolfganga von Goethego. Tytułowy bohater podpisuje (lub wskutek choroby wydaje mu się, że podpisuje) pakt z diabłem, dzięki któremu zyskuje natchnienie do tworzenia sztuki. Thomas Mann nie był jedynym, który odwoływał się do „Fausta”, bo do tego samego dramatu nawiązywał jego brat, Klaus („Mefisto”).
Jednym z mistrzów powieści-parabol był Herman Hesse. Wśród wielu jego tytułów (jak „Wilk stepowy”) postawiłem na „Siddharthę”.
5, „Siddhartha” Hermanna Hesse
Hesse znany był z powieści o kontekście egzystencjalnym, odnosiły się m.in. do hinduskiej filozofii. Wspólnym tematem jego książek jest samotne szukanie harmonii i głębi duchowej w skłóceniu ze społeczeństwem (czego przykładem jest choćby wspomniany „Wilk stepowy”, który swego czasu stał się kultową pozycją wśród hippisów). Nie inaczej jest z „Siddharthą”, która stanowi indyjską odmianę „powieści rozwojowej” (Bildungsroman). Książka przedstawia realia świata i filozofii hinduskiej, co jest wynikiem podróży autora do Indii w 1911 roku.
Równie sztandarową powieścią parabolą jest „Proces” Franza Kafki, który uplasował się tuż przed samym podium.
4, „Proces” Franza Kafki
Fabułę „Procesu” można rozumieć na dwa sposoby. W równym stopniu funkcjonuje na poziomie dosłownym (absurdalne powody aresztowania) jak i metaforycznym (los człowieka w obliczu niepoznawalnego świata). Nie bez znaczenia jest też prywatne życie samego Kafki, który przez całe życie był trzymany pod ojcowskim butem, a z domu wyprowadził się dopiero po 30-tce. „Proces”, podobnie jak „Dżuma” Camusa, nie ukazuje konkretnych realiów historycznych, a skupia się na ludzkiej egzystencji, bezradności i samotności. Jak większość dzieł Kafki.
Na podium uplasowały się najsłynniejsze paraboliczne powieści. Na początek wyprawimy się na morską wyprawę by zapolować na wieloryba.
3, „Moby Dick” Hermana Melville’a
Spośród wszystkich wymienionych tu parabolicznych powieści, „Moby Dick” niewątpliwie stanowi spore wyzwanie dla czytelnika. Interpretowana na różne sposoby, dla jednych stawała się alegorią walki dobra ze złem, dla innych: politycznym pamfletem i filozoficznym traktatem. Książkę Melville’a zainspirowała autentyczna wyprawa wielorybników, jednak prawdziwa historia stanowi pretekst dla autora, by naszpikować ją biblijnymi konotacjami. Wspomniana alegoria walki dobra ze złem, biblijne imiona, forma przypowieści… wybuchowa, choć niełatwa, mieszanka.
Skoro mowa o alegoriach, nie zabrakło ich też w powieści paraboli z miejsca 2, czyli w „Folwarku zwierzęcym” George’a Orwella.
2, „Folwark zwierzęcy” George’a Orwella
Orwell jako zatwardziały przeciwnik komunizmu, dał wyraz swojej niechęci w wielu książkach. O ile „Rok 1984” jest przerażającą wizją antyutopijnego świata jaki mógłby kiedyś nadejść, o tyle „Folwark zwierzęcy”, niczym „Mały Książę”, przyjmuje formę zbliżoną do bajki dla dzieci. Trudno jednak nazwać go książką dla dzieci. Owszem, pojawiający się tu bohaterowie to zwierzęta, ale stanowią karykaturalne odbicie przywódców z XX wieku. Poza tym pod postacią ezopowej bajki autor ukazał mroczne strony autorytetu i przybierającego na sile totalitaryzmu.
Najlepszą i najbardziej dającą do myślenia powieścią parabolą jest jednak najsłynniejsza książka w dorobku Williama Goldinga, czyli „Władca much”.
1, „Władca much” Williama Goldinga
Pozornie powieść Goldinga to przygodowa robinsonada o grupie dzieci uwięzionych na bezludnej wyspie. Pod tym płaszczykiem jednak autor ukazał, w jeszcze bardziej przekonujący sposób niż Orwell, ciemne strony autorytetu. Dodatkowo dla niżej podpisanego „Władca much” stanowił też metaforę zła rodzącego się w ciałach dzieci pozbawionych - no, właśnie, autorytetu. Nie należy także zapominać, że w powieści nie brakuje biblijnych alegorii, które bezbłędnie oddano dopiero w tegorocznej serialowej adaptacji powieści.
To był mój ranking powieści parabol. Jakie przykłady wam przychodzą do głowy? Piszcie swoje propozycje, a my widzimy się za tydzień z nowym rankingiem. Cześć.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz