Cykl na blogu „CultureZone”: „ALEJA GWIAZD POPKULTURY”

OLGA TOKARCZUK : OD NOBLA PO A.I.

Cześć wszystkim. Zostając na polskim podwórku, przybliżę sylwetkę jednej z najpopularniejszych, a od niedawna również jednej z najgłośniejszych polskich pisarek. Zaczynamy.

MŁODOŚĆ

Olga Tokarczuk urodziła się w Sulechowie koło Zielonej Góry, w zachodniej Polsce. Jest córką dwojga nauczycieli, Wandy Słabowskiej i Józefa Tokarczuka, i ma siostrę. Jej rodzice zostali przesiedleni z dawnych polskich ziem wschodnich po II wojnie światowej; jedna z jej babć była pochodzenia ukraińskiego. Rodzina mieszkała na wsi w Klenicy, 11 mil od Zielonej Góry, gdzie jej rodzice uczyli na Uniwersytecie Ludowym, a jej ojciec prowadził bibliotekę szkolną, w której odkryła swoją miłość do literatury. Jej ojciec był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jako dziecko Tokarczuk lubiła powieść Henryka Sienkiewicza W pustyni i w puszczy oraz baśnie, między innymi. Jej rodzina później przeniosła się do Kietrza na Śląsku Opolskim, gdzie ukończyła liceum im. C.K. Norwida. W 1979 r. zadebiutowała dwoma opowiadaniami opublikowanymi w młodzieżowym magazynie harcerskim „Na Przełaj” (nr 39, pod pseudonimem Natasza Borodin).

Tokarczuk w 1980 roku studiowała psychologię kliniczną na Uniwersytecie Warszawskim, a w trakcie studiów była wolontariuszką w schronisku dla młodzieży z problemami wychowawczymi. Po ukończeniu studiów w 1985 roku przeprowadziła się do Wrocławia, a następnie do Wałbrzycha, gdzie w latach 1986–1989 pracowała jako psychoterapeutka, a w latach 1989–1996 jako trenerka nauczycieli. W międzyczasie publikowała wiersze i recenzje w prasie, a w 1989 roku wydała tomik poezji. Jej twórczość była nagradzana na Wałbrzyskich Ścieżkach Literackich (1988, 1990). Tokarczuk zrezygnowała z pisania, aby skupić się na literaturze. Powiedziała, że ​​czuje się „bardziej neurotyczna niż moi podopieczni”. Przez pewien czas dorabiała w Londynie, doskonaląc swój angielski, a także korzystała ze stypendiów literackich w Stanach Zjednoczonych (1996) i w Berlinie (2001/02).

KARIERA 

Nim zadebiutowała w 1994 roku powieścią „Podróż ludzi Księgi”, pisała opowiadania i artykuły dla magazynów. W 1995 roku wydała drugą powieść, „E.E”. Jednak dopiero trzecia powieść - „PRAWIEK I INNE CZASY” z 1996 roku - zdobyła uznanie i była nominowana do literackiej nagrody Nike. W kolejnych latach kontynuowała literacką passę. W 1998 roku wydała powieść „Dom dzienny, dom nocny”, a w 2004 roku - „Ostatnie historie”. Dwa lata potem ukazała się jedna z jej najbardziej oryginalnych powieści, inspirowana mitologią mezopotamską - „Anna In w grobowcach świata”.

Kolejny sukces przyszedł wraz z publikacją książki „BIEGUNI” w 2007 roku. Powieść stała się bestsellerem, zdobywając wiele nagród, jak nagrodę literacką Nike w 2008 r., czy Międzynarodową Nagrodę Bookera w 2018 roku. W 2009 roku ukazała się głośna, także z powodu adaptacji z 2017 r. w reżyserii Agnieszki Holland, książkę „PROWADŹ SWÓJ PŁUG PRZEZ KOŚCI UMARŁYCH”. Dzięki obu książkom nagrodzonym zagranicznymi nagrodami, Tokarczuk stała się rozpoznawalna także poza Polską, a wśród jej ulubieńców znaleźli się m.in. piosenkarka Dua Lipa i aktor Pedro Pascal, którzy przyznawali się m.in. do fascynacji „Prowadź swój pług przez kości umarłych”. Jeszcze większym powodzeniem cieszyła się najbardziej ambitna pozycja w dorobku Tokarczuk - pisana przez pięć lat powieść historyczna „KSIĘGI JAKUBOWE”. 

STYL

Styl pisarski Tokarczuk wynika z jej przekonań. Autorka, jak każdy z nas, jest dzieckiem swojej epoki. Jej poglądy są wypadkową tego, z czym się zderzyła tak prywatnie jak i politycznie. Dała temu wyraz choćby w swojej mowię noblowskiej stanowiącej jej etyczne credo. W przemówieniu noblistka wyjaśnia, dlaczego podejmuje tak specyficzny projekt literacki, do którego elementów należą fragmentaryczność, autobiografizm, metafikcja, fascynacja „życiem” obiektów, i tłumaczy genezę tychże.

LITERACKI NOBEL I WYZNANIE O A.I.

W 2015 roku opublikowany został zbiór opowiadań Tokarczuk pt. „Gra na wielu bębenkach”. Wśród zamieszczonych tam opowiadań jeden jest szczególny, głównie ze względu na adaptację z udziałem Katarzyny Figury: „ŻUREK”. W 2019 roku Tokarczuk otrzymała (za rok 2018) Literacką Nagrodę Nobla, w uzasadnieniu podając: „Za narracyjną wyobraźnię, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia„. W tym samym roku Tokarczuk wydała zbiór esejów „CZUŁY NARRATOR” (jego tytuł był zarazem tytułem noblowskiego przemówienia, który został w zbiorze zawarty).

Jednocześnie Olga Tokarczuk zaczęła wzbudzać kontrowersje z powodu swoich poglądów. Już w przemówieniu noblowskim wspomniała Wikipedię, którą podziwia i wspiera, a którą porównała z koncepcją pansofii Jana Amosa Komenskiego, tj. omniscjencji (wiedzy pełnej). W ostatnim czasie, z kolei, o Tokarczuk znów zrobiło się głośno, gdy pisarka przyznała się do korzystania ze sztucznej inteligencji przy pisaniu swoich ostatnich książek.

W cieniu ostatnich głośnych pogłosek na swój temat, Tokarczuk wydała pierwszą po przyznaniu jej literackiego Nobla powieść „EMPUZJON”. Na premierę czeka, z kolei, książka zapowiadana przez Tokarczuk jako jej ostatnią powieść: „Świata jest za dużo”. 

Mimo kontrowersji, jakie Tokarczuk wzbudza, warto ją docenić za wrażliwość jaką obdarza swoich bohaterów, a także za fragmentaryczność i metafikcję pisanych przez siebie książek, w których można znaleźć również elementy autobiograficzne i jej, niejednokrotnie głośne, poglądy.

link: https://lubimyczytac.pl/autor/14259/olga-tokarczuk