Cykl na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKA VS FILM”

Cześć wszystkim. Była kosmiczna podróż pełna absurdu, czas tym razem przeprowadzić wywiad z pewnym tajemniczym jegomościem. W tym odcinku cyklu „Książka vs film” zapraszam na analizę porównawczą między „WYWIADEM Z WAMPIREM” Anne Rice, a filmem w reżyserii Neila Jordana. Ostrzymy kiełki i zaczynamy.

OGÓLNY ZARYS FABUŁY

Ile jesteś w stanie zapłacić za wieczność? W zaciemnionym pokoju młody dziennikarz słucha niezwykłej historii Louisa de Pointe du Laca, arystokraty, który utracił człowieczeństwo, ale zachował sumienie. Przemieniony w wampira przez charyzmatycznego i bezlitosnego Lestata de Lioncourta, Louis staje się świadkiem własnego potępienia. Towarzyszy mu Claudia – dziecko uwięzione w wiecznym ciele, pełne żądzy życia i gniewu. Razem przemierzają świat, szukając prawdy o sobie i o naturze nieśmiertelności.

RÓŻNICE MIĘDZY KSIĄŻKĄ, A FILMEM

Anne Rice osobiście napisała scenariusz do adaptacji, jednak mimo tego wprowadziła do historii kilka różnic względem swej powieści (głównie homoseksualnych podtekstów), żeby film odniósł większy sukces w box offisie.

LOUIS I LESTAT

Powieść i film rozpoczynają się tak samo - od spotkania wampira Louisa de Pointe du Laca z dziennikarzem w obskurnej nowoorleańskiej kamienicy. Ponieważ film powstał piętnaście lat po wydaniu powieści, gdy postać dziennikarza wróciła do cyklu pod swoim prawdziwym imieniem, w scenariuszu i napisach końcowych funkcjonuje jako Daniel, podczas gdy w książce jest póki co osobą anonimową. Dialog między nim, a wampirem Louisem przeprowadzony jest tak samo, poza faktem że książkowy dziennikarz od samego początku wie, że ma do czynienia z wampirem, a w filmie pierwszym jego pytaniem jest to, czym Louis się zajmuje. Następnie fabuła cofa się o blisko 200 lat wstecz, do 1791 roku, kiedy to Louis de Pointe du Lac prowadzi plantację w Luizjanie. Jego życie ulega zmianie, gdy umiera mu ukochana żona (w książce: brat; jego braterskie uczucie było podszyte homoseksualizmem). Poza tym w filmie miłosna relacja Louisa ze zmarłą osobą została bardzo zmarginalizowana, tymczasem w książce jego brat, osoba bardzo duchowna, zaczyna mieć wizje i namawia Louisa do sprzedaży plantacji. Plantacja zostaje sprzedana, tyle że po śmierci brata Louisa, który przez kolejne dni błąka się po Nowym Orleanie myśląc tylko o śmierci, aż w końcu zostaje zaatakowany przez wampira - Lestata.

Odtąd w filmie Lestat staje się towarzyszem życia Louisa, ale w książce po zaatakowaniu porzuca go na jakiś czas. Z adaptacji wycięto cały wątek pielęgnowania Louisa i jego rozmowę z księdzem, który nazywa jego brata fanatykiem religijnym, a dopiero potem Lestat wraca po Louisa. Właśnie wtedy następuje całkowita przemiana Louisa w wampira, którą w filmie przedstawiono w nieco skróconej formie (ograniczono się tylko do ostatniego patrzenia na wschód słońca i wysysanie krwi Lestata). Przez następne minuty filmu oba wampiry wędrują po Luizjanie od jednej plantacji do drugiej, podczas gdy w książce wizytują najpierw dawną plantację Louisa (tam właśnie następuje w książce ostateczna przemiana Louisa). W filmie dziennikarz wypytuje o rzeczy związane z wampirami: o ich stosunek do czosnku i przebicie kołkiem (co zostaje wyśmiane przez Louisa), oraz spanie w trumnach. W książce wynika to z historii jak ojciec Lestata (pominięty w filmie) wdał się w dysputę z synem i w pewnym momencie poprosił go o podanie różańca (w którym, jak wiadomo, znajduje się krucyfiks). W końcu przybywają do Nowego Orleanu, gdzie w książce dokonuje się kolejna faza przemiany Louisa w wampira: pozbywanie się ludzkich uczuć. W efekcie dochodzi do pierwszej próby morderstwa dokonanej przez Louisa. Podobnie jak w książce, filmowy Louis wzbrania się przed wysysaniem krwi ludzkiej i gustuje bardziej w krwi zwierząt, m.in. szczurów. W książce Lestat namawia Louisa do wysysania krwi niewolników, z kolei w filmie: arystokratów. Przy okazji film pomija rozgrywający się w tle wątek morderstwa na zarządcy plantacji, do którego doszło w Pointe du Lac. Podobnie jak dalszą relację między rodziną Louisa (zupełnie pominiętą w adaptacji), a rodziną Lestata, jak i rodzinę Frenier, którego męski członek stał się ofiarą Lestata. Za to zgadzają się zaloty Lestata do młodych arystokratek w celu wysysania im krwi. 

Nietaktowność Louisa względem wysysania ludzkiej krwi powoduje pierwszy zgrzyt w relacji z Lestatem (który w książce był bardziej rozbudowany) i puszczenie plantacji Pointe du Lac z dymem. W książce dodatkowo niewolnicy zaczynają nabierać podejrzeń, że Louis i Lestat są odpowiedzialni za morderstwa na plantacji. W efekcie Louis zaszywa się w części Nowego Orleanu skażonej zarazą (a ponieważ jest wampirem, zaraza nie może nic mu zrobić), gdzie znajduje dziewczynkę nazywającą się Claudia, której rodzice w tym momencie zmarli na skutek choroby.

LOUIS I CLAUDIA

Podobnie jak w książce, w filmie Louis początkowo porzuca Claudię znalezioną następnie przez Lastata, który szantażem emocjonalnym przekonuje ją, że odtąd obaj będą się nią zajmować. Claudia, przeobrażona następnie w wampirzycę, staje się „dzieckiem” tak Louisa, jak i Lestata (co w książce jest kolejnym elementem o podtekście homoseksualnym; w filmie oba wampiry są dla Claudii najwyżej opiekunami). I podobnie jak w książce, historia uczynienia z Claudii wampirzycy dość bulwersuje dziennikarza. Tymczasem Louis opowiada dalej, roztaczając historię wychowania Claudii. W książce przyrównane to zostało do wychowania małżeńskiego, natomiast w filmie przybiera to postać wspólnej opieki nad dzieckiem, w dodatku nie jest szczegółowe: ograniczono się do wspólnych snów w trumnie i obdarowywanie jej lalkami w każdą rocznicę przemiany w wampira (czyli, de facto, w jej „urodziny”). W książce dodatkowo Lestat okazuje się nad wyraz surowy w stosunku do dziewczynki (niejednokrotnie grozi jej śmiercią). W filmie nie uściślono, gdzie w tym czasie mieszkali, w książce jest to hiszpańska rezydencja w jednej z dzielnic San Francisco, pominięto również w adaptacji fascynację Lestata dramatami Szekspira. Tymczasem u Claudii zaczyna się objawiać fascynacja starymi książkami (m.in. Arystotelesem). Dopiero z czasem do świadomości Louisa dociera przerażający fakt: tak jak on po wsze czasy pozostanie młodzieńcem, tak Claudia już na zawsze zostanie dzieckiem. Wtedy też zaczynają się kłopoty z Claudią, która zaczyna oskarżać Lestata o przemianę w wampira, a nawet próbuje ściąć swoje rude loki, które cudownie odrastają. Po zapoznaniu się z prawdą, Claudia zaczyna czytać książki o wampirach i okultyzmie, co w filmie pojawia się nieco później. Tymczasem po akcie buntu małej wampirzycy zapada decyzja (choć w książce początkowo Louis jest temu przeciwny): Lestat musi zginąć, a Louis i Claudia powinni udać się do Europy.

Z początku Lestat próbuje przekonać Louisa by z Claudią porozmawiał, jednak w filmie zostało to całkowicie pominięte. Za to scena morderstwa Lestata wyraźnie się różni między książką, a filmem. W książce Lestat zapoznaje Louisa z muzykiem, do którego wampir wyraźnie czuje miętę. Nie zwraca nawet uwagi na ciagle wyjścia Claudii. Jak się okazuje, wampirzyca chodziła zrywać pęk chryzantem, symbolu śmierci. Po złośliwej wymianie zdań między Louisem, z Lestatem, do dyskusji włącza się Claudia zarzucając mu kłamstwo. Następnie podsuwa mu propozycję: podsuwa Lestatowi dwóch chłopców do wyssania z nich krwi, wmawiając mu że spiła ich winem. Z kolei filmie Claudia podsuwa Lestatowi dwie uśpione kobiety. W obu przypadkach przynęty na Lestata zostały spite absyntem (w filmie wymieszany z laudanum), który dla wampirów jest śmiercionośny.  Dodatkowo książkowa scena śmierci jest bardziej dosadna, Claudia podrzyna Lestatowi gardło. Dogorywający wampir zostaje porzucony przez Louisa i Claudię w nowoorleańskich bagnach, gdzie poddaje się rozkładowi. W tym momencie przedstawienie książkowe i filmowe są ze sobą zgodne: po krótkim czasie, gdy wydaje się że Louis i Claudia uwolnili się od Lestata, wychodzi jednak na jaw, że wampir wrócił do życia - jak sam mówi w filmie: pojąc się krwią aligatorów. Louis w akcie desperacji podpala go, po czym ucieka z Claudią z płonącej posiadłości.

LOUIS I ARMAND

Podróż Louisa i Claudii do Europy w filmie odbywa się w takich samych okolicznościach jak w książce. W obu przypadkach na pokładzie statku, którym oba wampiry płynęły wybuchła zaraza, która dotknęła wszystkich członków załogi, z wyjątkiem Louisa i Claudii. Co najwyżej w książce opis jest bardziej dokładny (wzmiankowane są liczne pogrzeby w czasie podróży), a w trakcie podróży Louis i Claudia rozmawiają na temat tego jak powinni byli postąpić z Lestatem, by móc się od niego w końcu uwolnić. Bardzo skrótowo ukazano okoliczności spotkania z Armandem, za pewne z powodu ograniczeń czasowych. W książce Louis i Claudia poszukują bez rezultatu innych wampirów, zatrzymując się m.in. w Transylwanii (tam spotykają pijaka Morgana, którego żonę zagryzły wampiry) i w Wiedniu (gdzie Claudia pyta Louisa, czemu nie może przemienić inne wampiry). Tymczasem w filmie Louis spotyka Armanda przypadkowo, podczas podróży po Francji.  W obu przypadkach za to Armand zaprasza Louisa do Teatru Wampirów. Filmowa sekwencja spektaklu w Teatrze Wampirów odpowiada dokładnie opisowi zawartemu w powieści. W obu przypadkach pada ironiczne stwierdzenie Louisa-narratora, że grające w spektaklu wampiry odgrywają ludzi przemienione w wampiry. Po odbytym przedstawieniu Armand zaprasza Louisa i Claudię do siebie. W obu przypadkach zaproszenie przynosi Santiago, wierny sługa Armanda. Z kolei spotkanie, tak w książce jak i w filmie, związane jest z zagadnieniem czy na świecie są jakieś inne wampiry i jaka jest ich natura. Armand w obu przypadkach zaprzecza jakoby krwiopijcy byli Dziećmi Szatana, co spotyka się z rozczarowaniem Louisa. Różnica jest tylko taka, że w filmie dyskusja obu wampirów została znacznie skrócona, w książce Louis nie ukrywa że jego dusza została do reszty ogarnięta wampirzą naturą. Film pomija kolejny element homoseksualny: w książce dochodzi do kłótni pomiędzy Louisem, a Claudią, która zarzuca mu namiętne uczucie względem Armanda; w filmie czegoś takiego nie ma. A co za tym idzie późniejsze sprowadzenie dorosłej kobiety imieniem Madeline, przemienionej potem w wampirzycę za radą Armanda, ma inny wydźwięk w filmie niż w książce: u Rice jest to kompromis po kłótni z Louisem, w filmie - bardziej chęć odzyskania utraconej matki, niż rodzaj kompromisu (choć w obu przypadkach tą kobietą jest dawna matka Claudii). Także relacja z Madeline w książce jest bardziej rozbudowana, aniżeli w filmie. 

Pobyt w Teatrze Wampirów w książce ulega zmianie, kiedy dochodzi do kłótni Armanda z Louisem na temat natury krwiopijców. Dodatkowo sytuacja pogarsza się gdy do Paryża przybywa sam Lestat i podburza trupę teatralną Armanda przeciw Louisowi. I to właśnie pod jego wpływem wspólnicy Santiago rozprawiają się z Louisem, Claudią i Madeline. W filmie, natomiast, w tym właśnie momencie następuje efekt zaskoczenia, gdy Santiago ze swoimi wspólnikami (jakby przeczuwając kim są goście Armanda) grzebią Louisa żywcem, a Claudię i Madeline wystawiają na światło słoneczne (ponieważ książka pisana jest z perspektywy Louisa, czytelnik poznaje jedynie efekt końcowy zajścia). Filmowy Armand, podobnie jak książkowy, nic nie wie o zamiarach Santiago i gdy przychodzi co do czego, nie kryje szoku. Nieufny i tak wobec niego Louis opuszcza Paryż; w książce przed wyjazdem spotyka się jeszcze z Lestatem (w filmie ograniczono się tylko do drugiego spotkania po kilkuset latach, w Nowym Orleanie), a także podpala Teatr Wampirów z krwiopijcami - ale bez Armanda - wewnątrz, co w filmie zostało pominięte. Tu następuje kolejne odstępstwo: przez ten czas filmowy Louis obserwuje jak zmienia się czas, zapoznaje się z nowinkami technologicznymi (m.in. z filmami; w adaptacji pojawia się scena, gdy wychodzi z kina po seansie „Tequila Sunrise”). W książce towarzystwa dotrzymuje mu Armand, natomiast w filmie wszystkiemu przygląda się w samotności. W końcu rozstają się.

W tym momencie następuje koniec jego historii. A także ostatnie odstępstwo: w finale książki dziennikarz po wysłuchaniu historii, najpierw prosi Louisa by uczynił go wampirem, a następnie postanawia odnaleźć Lestata i poprosić jego o przemianę w wampira. Finał filmowy jest bardziej rozbudowany. W filmie dziennikarz po wysłuchaniu historii tak samo prosi Louisa o przemianę w wampira, po czym - po krótkiej chryi - wybiega z kamienicy i wsiada do samochodu. Po drodze wysłuchuje taśmy z początkowym fragmentem wywiadu, kiedy nagle atakuje go Lestat, który wyłącza taśmę stwierdzając, że „słuchał tych bzdur przez ostatnie tysiąclecia”, po czym obiecuje dziennikarzowi wybór, jakiego nie pożałuje i nastawia radio, które zaczyna grać cover „Sympathy for the Devil” Rolling Stonesów nagrany przez Gun’s’Roses.

To była moja analiza różnic między powieścią Anne Rice „Wywiad z wampirem”, a adaptacją Neila Jordana. Co o niej sądzicie? Piszcie swoje wrażenia w komentarzach, a my widzimy się za tydzień z nową analizą. Cześć.