Cykl na blogu „CultureZone”: „KSIĄŻKOSPEKTYWA”

Cześć wszystkim. W najnowszym odcinku cyklu „Książkospektywa”, z okazji przypadającego dziś święta niepodległości, a także poniekąd w związku z niedawnymi wydarzeniami w Krakowie, tym razem przeanalizuję historyczny cykl krakowskiego pisarza - „POWIEŚCI PIASTOWSKIE” Karola Bunscha. Zaczynamy.

KILKA SŁÓW O SERII

Choć w ostatnich latach dużo mówiło się o cyklu Elżbiety Cherezińskiej „Odrodzone królestwo”, wcześniej wyobraźnię czytelników rozpalał Karol Bunsch swoimi powieściami. Wydany w 1945 r. „Dzikowy skarb” z jednej strony był inauguracją cyklu „Powieści piastowskich”, a z drugiej - jego debiutem powieściowym. Pierwsze szkice powieści zaczęły powstawać na przełomie l. 1941-1942. Wkrótce potem ukazały się kolejne tomy opowiadające o kluczowych wydarzeniach w początkach państwa polskiego: „Ojciec i syn” (1946) i dwutomowy „Imiennik” z 1949 r., z podtytułami „Śladami pradziada” oraz „Miecz i pastorał”. W ten sposób rozpoczął pracę nad cyklem „Powieści piastowskich”, który powstawał aż do r. 1984.

Na temat swojej twórczości i samej idei pisania „Powieści piastowskich” Bunsch wypowiadał się następująco:

„Ponieważ celem mojego pisarstwa jest przyswojenie czytelnikom w sposób przystępny wiedzy o dziejach ojczystych, w przedstawieniu faktów i osób historycznych przyjąłem jako zasadę zgodność z wynikami nauki historii, oczywiście tam, gdzie zgodność taka istnieje”

Cykl o Piastach powstawał niechronologicznie i w kolejnych latach Bunsch rozbudowywał go i uzupełniał o kolejne tomy. Na początku l. 50 ukazywały się powieści „Zdobycie Kołobrzegu” (1952), „Wawelskie wzgórze” (1953) i „Psie Pole” (1953), w których szczególnie mocno zostały wyakcentowane zmagania z najeźdźcą niemieckim, np. powieść „Psie pole” zawiera ekspresyjny opis obrony Głogowa. Ugruntowały one wcześniejszą popularność i również miały bardzo wysokie nakłady. W l. 60 Bunsch przeplatał powieści o Piastach trylogią opowiadającą o życiu Aleksandra Wielkiego. Na przełomie l. 60 i 70 wydał: „Wywołańcy” (1958), „Rok tysięczny” (1961, wydane razem z opowiadaniem „Obrona Niemczy”), „Przełom” (1964), „Powrotna droga” (1971), „Przekleństwo” (1973), „Bracia” (1976) i „Bezkrólewie” (1979).

OMÓWIENIE TOMÓW

W omawianiu tomów cyklu Bunscha posłużę się kolejnością chronologii wydarzeń zamiast na chronologii wydawania.

Dwa pierwsze tomy cyklu - „Dzikowy skarb” oraz „Ojciec i syn” - są ze sobą ściśle powiązane: o ile pierwszy opowiada o dojściu Mieszka I do władzy i przyjęciu chrztu, o tyle drugi opowiada o jego konflikcie z synem, Bolesławem. Kontynuacją obu powieści jest książka zatytułowana „Rok tysięczny” opublikowana dopiero w 1961 roku i opowiadająca o zjeździe gnieźnieńskim i jego następstwach.

Kolejne cztery powiązane niejako ze sobą powieści to „Bracia”, „Bezkrólewie”, „Odnowiciel” i „Imiennik”. Pierwsza z nich opowiada o panowaniu Mieszka II Lamberta i spisku wywiązanego przeciw niemu przez jego braci; druga z nich ukazuje mało znany okres w historii Polski po obaleniu Mieszka II, kiedy to rządy obejmuje impulsywny i srogi Bolesław, określany w historii Zapomnianym, a w panowaniu wspiera go palatyn Michał Awdaniec. Z kolei „Odnowiciel” rozgrywa się za panowania Kazimierza Odnowiciela, który odbudował państwo polskie, a następnie przeniósł stolicę z Gniezna do Krakowa. Akcja dwutomowego „Imiennika” rozgrywa się po śmierci Kazimierza Odnowiciela, za panowania Bolesława Szczodrego. 

Zarówno „Przekleństwo”, „Zdobycie Kołobrzegu” jak i „Psie Pole” opowiadają o schyłkowym okresie dziejów Polski sprzed rozbicia dzielnicowego. „Przekleństwo” opowiada o synu Bolesława Szczodrego, księciu Mieszku Bolesławowicu, który współrządził ze swoim stryjem, Władysławem Hermanem, oraz o staraniach obalenia rządów Sieciecha, który panował w zastępstwie Władysława Hermana. „Zdobycie Kołobrzegu” i „Psie Pole” to dwie ścisłe ze sobą powiązane (a także, z powodu ich niewielkiej objętości, często ze sobą wydawane) powieści rozgrywające się za rządów Bolesława Krzywoustego. Pierwsza z nich opowiada o pierwszych podbojach króla, a druga: o obronie Głogowa i decydującej bitwie na Psim Polu. W 1971 roku Bunsch opublikował powieść „Powrotna droga”, której akcja rozgrywała się ponad 100 lat po obronie Głogowa i bitwie na Psim Polu, podczas najazdu Tatarów za rządów Bolesława Wstydliwego. Z kolei pisane w l. 1953-1964 powieści „Wawelskie wzgórze”, „Wywołańcy” i „Przełom” stanowią swoistą trylogię opowiadającą o panowaniu Władysława Łokietka aż do bitwy pod Płowcami.

PODSUMOWANIE

„Powieści piastowskie” są udaną próbą kontynuowania tradycji polskiej powieści historycznej, wywodzącej się od „Dziejów Polski” Józefa Ignacego Kraszewskiego. W przeciwieństwie jednak do autora „Starej Baśni”, książki Bunscha o Piastach charakteryzują się wartką akcją (posiadają model XX-wiecznej angielskiej literatury historyczno-przygodowej), a przede wszystkim o wiele prostszym, pozbawionym archaizmów, językiem. Autor w rzetelny, choć reprezentujący ówczesny sposób interpretowania wiedzy historycznej, sposób ukazuje narodziny, upadek i odrodzenie państwa polskiego, nie zapominając o walorach patriotycznych. Odtwarzające w zbeletryzowanej formie fakty historyczne, książki te podkreślają rolę silnych osobowości w rozwoju historii i podczas konfliktów historycznych.

link: https://lubimyczytac.pl/autor/4965/karol-bunsch