Cykl na blogu „CultureZone”: „BOHATEROWIE POPKULTURY”

Cześć wszystkim. W kinach można już oglądać najnowszy film Chloe Zhao „Hamnet” przybliżający hipotetyczną genezę powstania najsłynniejszego dramatu Williama Szekspira „Hamlet” (recenzja filmu wkrótce na moim blogu). Z tej okazji ja z kolei przybliżę sylwetkę samego HAMLETA ze wspomnianego dramatu Szekspira. Zaczynamy.

Twórca: William Szekspir

Odtwórcy: Sarah Bernhardt [„Pojedynek Hamleta”, 1900; reż. Clement Maurice]

                  Laurence Olivier [„Hamlet”, 1948; reż. Laurence Olivier]

                  Innokientij Smoktunowski [„Hamlet”, 1964; reż. Grigorij Kozincew]

                  Derek Jacobi [„Hamlet”, 1980; reż. Rodney Bennett; spektakl BBC]

                  Mel Gibson [„Hamlet”, 1990; reż. Franco Zeffirelli]

                  Kenneth Branagh [„Hamlet”, 1996; reż. Kenneth Branagh]

                  Ethan Hawke [„Hamlet”, 2000; reż. Michael Almereyda]

                  David Tennant [„Hamlet”, 2009;, reż. Gregory Doran]

GENEZA POSTACI. HISTORIA POWSTANIA.

Historia przedstawiona w filmie Zhao można traktować jako jedną z hipotez związanych tak z osobą Williama Szekspira jak i genezą samego dramatu. Według twórców Szekspir miał napisać „Hamleta” będąc w żałobie po śmierci syna, Hamneta. Tymczasem bardziej prawdopodobnym pierwowzorem Hamleta mógł być duński rycerz, Ogier Duńczyk, który panował w Elsynorze (Helsingor), a konkretnie na zamku Kronborg. Warto dodać, że przed zamkiem Kronborg znajduje się monument przedstawiający uśpionego Ogiera Duńczyka. Szekspir pisząc swoje tragedie oraz kroniki sceniczne inspirował się m.in. staroangielskimi lub łacińskimi kronikami, jest więc bardzo prawdopodobne, że pomysł na swój słynny dramat zaczerpnął z jednej z takich kronik. Podobnie wygląda geneza powstania innego dramatu Szekspira, „Króla Leara”.

Jednak Szekspir mógł nie tylko inspirować się historią Ogiera Duńczyka, ale też na wpół legendarnej postaci podobnie nazywającej się jak stworzony przezeń książę Danii. Jedną z rzeczy sugerujących hipotetyczność powstania „Hamleta” jest bowiem etymologia samego imienia postaci. Według twórców filmu, wywodzi się on z imienia zmarłego syna Szekspira. Tymczasem imię Hamlet występuje również w XIII-wiecznej kronice duńskiej spisanej przez Saxo Gramatyka i spopularyzowanej przez Francois de Belleforesta jako L'histoire tragique d'Hamlet i pojawiającej się w angielskim tłumaczeniu jako "Hamblet". U Saxo Gramatyka pojawia się jednak jako Amleth i przyjmuje się, że jego historia pochodzi ze staronordyjskiej lub islandzkiej poezji sprzed kilku wieków. Pod względem etymologii staroislandzkie imię Amlóði, z którego wywodzi się imię Amleth, pochodzi od islandzkiego rzeczownika amlóði, oznaczającego „głupiec”, co sugeruje sposób, w jaki Hamlet zachowuje się w sztuce.

CHARAKTER

„Hamlet” bywa nazywa tragedią zemsty lub tragedią obłędu, ponieważ tytułowy bohater na żądanie zmarłego ojca decyduje się pomścić jego śmierć. W tym celu symuluje przed wszystkimi swój obłęd, którego miał rzekomo nabawić się przebywając poza rodzinną Danią. Przez cały dramat Szekspira trudno jest odróżnić, kiedy tytułowy bohater tylko udaje nienormalnego, a kiedy faktycznie postradał zmysły. Przy okazji Hamlet jest przykładem tragicznego bohatera o niezwykle skomplikowanej psychice. Przy całym swoim szaleństwem (udawanym lub nie), jest też osobą oczytaną i wygłaszającą niekiedy filozoficzne sentencje (słynny monolog zaczynający się od słów „Być albo nie być”). Przede wszystkim Hamleta cechuje rozdarcie między obowiązkiem zemsty a moralnymi wątpliwościami.

W JAKICH PRODUKCJACH (FILMOWYCH) WYSTĘPUJE

Samych aktorów odgrywających Hamleta na deskach teatrów jest bardzo dużo, dlatego skupię się w tej części artykułu tylko na aktorach filmowych. I tak pierwszą osobą, która odegrała postać Hamleta przed kam, była aktorka Sarah Bernhardt w krótkometrażówce „Pojedynek Hamleta” w reżyserii Clemente`a Maurice`a z 1900 roku.

Na kolejną adaptację „Hamleta” trzeba było czekać prawie pięćdziesiąt lat, kiedy to w 1948 roku z dramatem Szekspira zmierzył się po obu stronach Laurence Olivier. Swoją adaptację nakręcili także Rosjanie w radzieckim filmie z 1964 roku w reżyserii Grigorija Kozincewa.

Hamlet trafił również do Teatru Telewizji BBC. W 1980 roku Rodney Bennett nakręcił nieznacznie okrojoną względem dramatu inscenizację, obsadzając w tytułowej roli Dereka Jacobiego opromienionego rolą w serialu „Ja, Klaudiusz”. Dziesięć lat potem sensacją stała się rola kojarzącego się z rolami w kinie akcji Mela Gibsona w filmie Franco Zeffirellego. Zaledwie sześć lat po wersji Zeffirellego na adaptację dramatu Szekspira skusił się uczeń Jacobiego, Kenneth Branagh, polemizując z filmem Oliviera i realizując jak dotąd najwierniejszą, 4-godzinną (!), wersję.

Podobnie jak w latach 90, w następnej dekadzie powstały przynajmniej dwie kolejne adaptacje dramatu Szekspira. Pierwsza z nich to nakręcona w 2000 r. uwspółcześniona wersja z Ethanem Hawkiem w reżyserii Michaela Almareydy. Zaledwie dziewięć lat potem powstała ostatnia, jak dotąd, adaptacja, tym razem z Davidem Tennatem w roli tytułowej i w reżyserii Gregory`ego Dorana.